Historia dla dorosłych

00:00 Radiowcy bez cenzury i historia dla dorosłych. Dziś opowiemy, jak to my kompetentnie... Kompetencja to jest nasze drugie ja. Tak, nasze indiańskie imię w Krakowie. Opowiemy kompetentnie, skąd się wzięła piłka nożna, jak to się stało, że jest. 00:17 Skowron, Tomkowicz, Olbratowscy prezentują historię dla dorosłych. 00:25 Bo piłka nożna to jest dzisiaj religia, która ma swoje świątynie, czyli stadiony, ma kapłanów w postaci trenerów, ma wojowników, w sensie, prawda, ma zawodników, wyznawców na wszystkich kontynentach i ma swoje święte księgi zwane przepisami. 00:40 No właśnie, ale zanim pojawiły się milionowe kontrakty, transmisje HD i eksperci analizujący przez trzy dni, czy ktoś był na spalonym o pół długości paznokcia, futbol był czymś znacznie prostszym. Ludzie po prostu lubili kopać różne rzeczy. Od tego się zaczęło. Tak. W złości garnek na przykład. 00:58 Ale dziś mówimy o piłce, nie o garnkach. Najstarszym znanym przodkiem piłki nożnej było chińskie cuju. Pisze się cuju, ale mówi się cuju. 01:10 Które pojawiło się około trzeciego, drugiego wieku przed naszą erą. A co znaczy cuju, cuju? Sama nazwa oznacza dosłownie kopanie pił, cuju. 01:18 Coś w cuju troszeczkę brzmi jak taka nazwa dobrej chińskiej zielonej, a więc zdrowej herbaty. Bardziej niż określenie na piłkę nożną. No tak. Co grasz w cuju? 01:27 Ale dobra, w cuju co się tam robiło? 01:29 No gracze mieli za zadanie umieścić skórzaną piłkę wypchaną piórami lub włosiem. A czyli mieli już piłki, nie że grali tam głową kozy czy coś. 01:38 W niewielkiej siatce zawieszonej kilka metrów nad ziemią. A czy to taka piłka i koszykówka w jednym? 01:44 Czyli ta piłka trochę tak konstrukcją przypominała Jaśka. Tak, tak. Dziś byśmy tę grę nazwali Jasiek. Jasiek. 01:51 Jasiek. 01:52 I Suju, no wróćmy, bo to widzę, że się znasz. 01:55 Suju było na tyle popularne, że grywali w niej żołnierze, urzędnicy, a nawet cesarze. W jej, czy jego, nie wiem jaki to ma rodzaj, Suju, w odmianach występowały dwie drużyny liczące od 12 do 16 zawodników każda. 02:10 A czyli początek był taki, no godny. 02:13 Suju, ale czekaj, bo tutaj... Źródła wspominają o profesjonalnych klubach i ligach w epoce Song, to jest X-XIII wiek. Istniały nawet stowarzyszenia graczy, nauczyciele i mistrzowie szkolący adeptów. 02:27 Czyli myśmy się tu bronili przed mongolską nawałą na zdrowie Tomeczku, a ci, rozumiesz, se w piłeczkę kopali w tych... 02:34 Nie ma sprawiedliwości Bożej na świecie. 02:36 Patrzcie, i Chińczycy oprócz wynalezienia makaronu, papieru i wszystkiego, wynaleźli także ligę piłkarską. Patrzcie, co za naród. Część żon może tych Chińczyków przeklinać z powodu tej ligi piłkarskiej. Żeby myśli piłkę nożną w sumie. 02:51 Ale w jednej z najbardziej znanych wersji chińskiej nogi bramka stała po środku boiska, a nie na jego końcach, tylko na środeczku. I były to dwa bambusowe słupy z zawieszoną między nimi siatką. 03:03 To też, bo teraz trzeba strasznie dużo biegać 100 metrów między jedną bramką a drugą. To się człowiek umęczył, pociłł, osapieł. 03:09 W środku znajdował się taki niewielki otwór, 30-40 centymetrów szerokości, przez który należało przeprowadzić piłkę. To trzeba było mieć celat. 03:19 To musisz mieć, to nie możesz tak już być. 03:23 W czasach dynastii Song ogromną popularność zdobyła odmiana Bajda, która przypominała bardziej konkurs sztuczek niż mecz. 03:31 Czy to była taka bajda odmiana Suju? Suju, tak. Dla umogich. Znaczy w tej bajdzie. 03:37 Piłka nie mogła spaść na ziemię. Zawodnicy wykonywali takie efektowne zagrania, a zwyciężał ten, kto popełnił najmniej technicznych błędów. 03:45 To jest to, co robią pod kościołem mariackim, jak zbierają pieniądze. To było takie połączenie siatkówki, koszykówki i piłki nożnej. 03:51 To też ciekawe. 03:52 Strzelanie goli zeszło na dalszy plan. Okej. Ale... 03:56 Elegancja wykonania. 03:58 Ale jeśli chodzi już o samą piłkę, to wtedy jakby też byli, nie wiem, znani sportowcy, znani piłkarze w tym suju? 04:05 Tak, istnieją przekazy mówiące o zawodnikach, którzy osiągali status gwiazd. Wtedy porównywalnych gwiazd z dzisiejszymi piłkarzami. 04:14 Czyli patrzcie, już dwa tysiące lat temu ktoś zdobywał sławę dzięki temu, że bardzo sprawnie kopał worek z piórami. 04:20 Popularnego Jaśka, czyli jak kto woli suju. 04:23 I w epoce Song istnieli zawodowi gracze Sujju. Oni byli celebrytami swoich czasów. Niektórzy zarabiali wyłącznie na graniu w piłkę i występowali podczas uroczystości dworskiej. 04:36 Czyli pierwsze transfery takie gwiazdorskie w futbolu pojawiły się na dwa tysiące lat przed transferem Ronaldo czy Lewandowskiego dokądkolwiek. 04:44 Znaczy różnica była. Różnica była taka, że zamiast oni prywatnego odrzutowca dostawali zaszczyt zagrania przed cesarzem, a po meczu nikt nie pytał ich o opinię na temat, nie wiem, waru, sędziego. 04:56 Nie było pana Jacka Gmocha ówczesnego, który by to rozrysował tam. 04:59 Nie, jeszcze nie było, żeby tutaj dać mi plażę. Kijkiem na placu Tiananmen. 05:03 Nie było. Do tego wszystkiego jeszcze musiało dojść. 05:08 Właśnie, w Chinach grano w Cudżu, tymczasem w starożytnej Grecji rozgrywano Epikyros. Epikyros. A co to znaczy Epikyros? Po polsku gra przy linii. 05:19 Czyli jest gyros, to jest takie jedzenie, a epik gyros to jest gra przy linii. 05:22 Była to gra zespołowa, w której chodziło o przepchnięcie przeciwnika za wyznaczoną linię. 05:27 Czyli patrzcie, czyli Grecy wynaleźli filozofię, wynaleźli demokrację, wynaleźli igrzyska olimpijskie. No więc chyba naturalnym krokiem było wymyślenie zabawy polegającej na... Wzajemnym przewracaniu się na trawie. Z piłką jako pretekstem. Ale tam były jakby drużyny. 05:42 Grały dwie drużyny. Ustawione po przeciwnych stronach linii środkowej. 05:46 Nie, bo jakby jedna drużyna grała, to by było słabo. 05:48 Tak, tak. Była linia środkowa, nie? I za zawodnikami każdej drużyny znajdowała się linia końcowa. I teraz cała gra polegała na tym, że drużyna posiadająca piłkę usiłowała przepchnąć drużynę nieposiadającą piłki za linię końcową. 06:08 Takie trochę sumo z tego wyglądało. 06:10 Tak, drużyna broniąca się usiłowała odebrać piłkę w dowolny sposób drużynie atakującej i odwrócić kierunek ataku. 06:17 Chińczycy połączyli futbol z siatkówką, koszykówką, a ci połączyli futbol z zapasami. 06:21 Ale czekaj, bo mówimy piłka nożna, to rozumiem kopali. Przy tym czy rzucali? 06:27 Piłką rzucano, podawano, przechwytywano rękami, choć niektórzy badacze przypuszczają, że mogły występować również kopnięcia nawet przeciwników. 06:37 Czyli to było takie połączenie, wyobraźcie sobie to połączenie rugby, przeciągania liny, walki o pozycję w koszykówce i ulicznej bulki, czy nawet MMA, którą organizował filozof po dwóch amforach wina, bo to tak musiało być. 06:50 Ale czekaj, tylko jedna rzecz mnie tu zastanawia, bo tak, mają się przepychać, tak? To co piłka, tak? im tam piłkę. 06:56 Dla zmyłki. Piłka służyła jedynie do organizowania całego zamieszania. Kto mu ja piłkę ten atakował. 07:03 Aha, czyli przepychał tylko ten, kto mu piłkę. 07:07 Służyła do zorganizowania ta piłka zamieszania, tak jak dzisiaj z tym, że dzisiaj organizuje zamieszanie również sędzia, a przede wszystkim on. 07:14 Epikyros mówisz, tak? Epikyros, tak. 07:17 Ale ja mam teraz dalszy ciąg historii, tylko teraz mam Rzymian, bo oni uznali, że Grecy są zbyt delikatni i oni stworzyli swoją wersję zwaną harpastum. Już dobrze brzmi, harastum. To pochodzi od słowa oznaczającego wydzierać lub porywać, co dobrze oddaje charakter rozgrywki. 07:38 Tutaj, z tego co wiem, to piłka była mała, zawodnicy byli niezwykle agresywni, a zasady przypominały coś pomiędzy właśnie zapasami i lokalną bitwą wygłodniałych ziomków o ostatni kawałek chleba. 07:48 Ja tutaj mam, rzymski pisarz Galen wspominał, że harpastum doskonale rozwija ciało. Znaczy, nie sprecyzował, czy chodzi również o rozwijanie umiejętności unikania lecących w twarz współgraczy. 08:01 Bo mogło tak być. 08:02 Bo mogło lecić duży gracz na ciebie i co? 08:04 Czy tu mogłeś wprowadzić do futbolu elementy gladiatorki? I to było widowiskowe. Nie trzeba było robić ustawek potem po kontach. 08:12 Po lasach. Dobrze, po upadku Cesarstwa Rzymskiego Europa nie przestała kopać piłki. Wprost przeciwnie, w średzinowiecznej Anglii narodził się fenomen zwany mob futbol. Mob futbol, czyli futbol ludowy. Mob to w zasadzie hałastra, tłum. 08:29 I to, mob futbol, to była gra, która sprawiłaby, że nawet najbardziej zagorzali kibice derbów, uznaliby ludu. Historia najdroższa. Może troszkę zbastujcie, może troszkę spokojniej. Tak tam było. 08:41 I teraz najpiękniejsze, bo to trochę wyglądało jak festyn na Podkarpaciu. Troszeczkę jednak. W meczu mogła uczestniczyć cała wieś przeciwko całej sąsiedniej wsi. 08:50 Idzie naszą wioską, idzie waszą wioską. 08:52 Liczba zawodników nie była określana, boiska nie było, czasem bramki dzieliło kilka kilometrów. No i ta piłka to taki bardziej pretekst. 09:00 I piłkę należało dostarczyć do wyznaczonego miejsca, wykorzystując dowolną część ciała i niemal dowolną metodę. 09:08 Czyli w praktyce oznaczało to setki ludzi biegnących przez pola, przez rzeki, przez ogrody, przez lasy, przez sadę, przez targowiska, przez cudze płoty. 09:20 Tak, zdarzały się, że mecze kończyły się wybitymi oknami, stratami w pogłowiu kur oraz koniecznością odbudowy fragmentu miasteczka czy wioski. 09:29 Właśnie na pamiątkę tego teraz czasami strzela się okienko. 09:32 U nas byśmy powiedzieli futbol Rzeczpospolity Ludowy. Tak. Albo właśnie wesele na wsi. 09:38 Natomiast angielscy królowie, z tego co wiem, próbowali wielokrotnie zakazać tej zabawy. Nawet nie dlatego, że była niebezpieczna, tylko po prostu bardziej dlatego, że poddani zamiast ćwiczyć łucznictwo, czy siekiernictwo, no to po prostu ganiali jak te gubki za piłką. 09:55 Można zatem tu powiedzieć, że piłka nożna wywodzi się, czy wydzieliła się z ustawek kibolskich. 10:02 Gra ewolowała, kibole na... Co robiła? 10:06 Gra ewolowała. Ewolowała. 10:10 Kibice pragnący uszanować i pielęgnować starożytne tradycje do dziś właśnie uprawiają mu stawki i to nie zmordobicie, tylko pielęgnacja. Tradycji. Krejegnacja korzeni, źródeł piłki nożnej. 10:23 To są grupy rekonstrukcyjne map futbolu. 10:25 Tak, Rzeczpospolitej Ludowej, Rzecz Piłkarskiej Ludowej, czy coś takiego. Ewolowała. Ewolowała, tak. 10:33 Ważna zasada i pytanie, jak powstały zasady w ogóle? Bo do tego momentu, w sensie przez setki lat tak naprawdę, Anglicy uprawiali futbol według bardzo prostej zasady. Czyli, że każda miejscowość miała własne przepisy, a czasem najczęściej nie miała żadnego. 10:49 Tak, bo jedni twierdzili, że można grać rękami, inni mówili, że nie można, tu było można kopać przeciwnika w kostkę, tu w co innego tam, tylko w kolano. No takie tam, co wieś, to zasada. 10:59 A gdzie inni uważano po prostu, że najlepszą metodą rozwiązania sporu jest ogólna bijatyka. 11:06 Bez piłki, bo to po co sobie tutaj zaprzątać czymś głowę. 11:08 I teraz uwaga, w połowie XIX wieku sytuacja zaczęła przypominać próbę zorganizowania Mistrzostw Świata, w których Każda drużyna gra w inną dyscyplinę sport. 11:17 Czyli Polska przesyła siatkarzy, Niemcy koszykarzy, Finlandia hokeistów, ktoś tam kajakarzy. I gramy. I gramy każdy z każdym. 11:25 I jedziemy. I każdy w co innego. No coś takiego to właśnie. 11:28 I wtedy na scenę wkracza, uwaga, zanotujcie to sobie w waszych zeszytach do radiowców. z cenzury. Ebenezer Copmarly. Samo nazwisko brzmi tak, jakby powinien co najmniej wynaleźć maszynę parową. 11:39 Copmarly, ja. 11:40 Copmarly, Ebenezer, albo nie wiem, opatentować. Ebenezer. Ebenezer nawet. Gościu się nazywa tak jak facet, który powinien wymyślić herbatniki. No. To by było co? A nie napisać pierwsze przepisy piłkarskie. 11:53 Ebenezer. Otóż, kim był ten Morley? Morley był prawnikiem i zapalonym sportowcem i w 1862 roku napisał do gazety Bell's Life, życie dzwonu, skarżąc się, że futbol cierpi z powodu kompletnego bałaganu w przeszłości. 12:09 Czyli my tu, rozumiecie, powstania, walka narodowo-wyzwoleńcza, a ci se w piłeczkę ciupacie. 12:14 To trochę tak, jakbyś dzisiaj wysłał, nie wiem, do redakcji tabloidu, maila z informacją, że internet jest pełen kłótni i coś trzeba z tym zrobić. 12:24 No i Moli zaproponował spotkanie klubów piłkarskich, które już wtedy istniały, w celu stworzenia jednolitych zasad. I 26 października 1863 roku U nas powstania wywózki Syberia. W blondyskiej tawernie Freemasons Tavern. Tavern. W takiej knajpie. Czyli tawerna wolnych masonów. Tak. Zebrało się tam kilkunastu delegatów, którzy nie zgadzali się ze sobą absolutnie w niczym. 12:54 Nie zgadzali się, ale to tymczasem właśnie tam powstała Football Association. Czyli taka pierwsza piłkar... asosjacja futbolowa. Pierwsza Światowa Federacja Piłkarska tak naprawdę. Tak. 13:04 I największa awantura wtedy dotyczyła pytania, które dziś może wydaje się absurdalne. Czy wolno biegać z piłką w rękach? 13:12 Bo to wtedy nie było takie oczywiste, że to jest piłka nożna. 13:15 Generalnie tak, ale część delegatu uważała, że oczywiście tak, można łapać piłkę i biec. Inni twierdzili, że absolutnie nie. 13:23 Ale jeszcze większe emocje wzbudzał przepis pozwalający na kopanie przeciwnika po piszczelach. Był taki przepis. Tak, tak. Czy można, czy nie można? Jedni mówią, można. Drudzy, a może niekoniecznie. 13:35 No i przez chwilę przyszłość światowego futbolu zależała od ustalenia, czy legalne powinno być celowe okładanie ludzi po nogach, przewracanie i tak dalej. 13:43 Takim pierwszym zawodnikiem był Robin Foot. Robin Foot. Zabierał piłkę bogatym, dawał biednym. 13:49 Ja tutaj mam wypisane informacje historyczne. Przedstawiciel klubu Blackheath protestował za wzięcie przeciwko usunięciu tego elementu gry. 13:58 Czyli kopania po nogach. 13:59 Twierdził, że bez niego futbol stanie się sportem dla mięczaków, że jak nie będzie można kopać i kiedy przegrał głosowanie, to jego klub opuścił obrady. 14:07 Mówi, że jak nie ma kopania, to ja mam to... Tak właśnie, de facto przez przypadek, przez takie głupie nieporozumienie, kopać czy nie kopać, rozpoczął się rozwód pomiędzy piłką nożną a rugby. 14:18 Ale Marley dopiął swego, powstał pierwszy oficjalny zestaw trzynastu przepisów. Nie było jeszcze rzutów karnych, żółtych kartek, ani spalonych w dzisiejszej postaci, ale był jaki taki porządek. 14:32 Coś tam się zaczęło dziać i to położono tak zwane podwaliny. 14:36 A wiecie, najzabawniejsze w tym wszystkim jest to, że człowiek, który stworzył fundamenty najpopularniejszego sportu świata, nie strzelił żadnego gola słynnego. Nie miał nawet szansy pokłócić się o war. 14:48 On se normalnie po prostu wziął, usiadł tam przy stole, coś tam i sprawił, że wszyscy na świecie zaczęli, na razie jeszcze nie na świecie, zaczęli grać według tych samych zasad, co ma swój urok. 14:59 No dobra, ale teraz tak. Jak ustalono, nie wiem, rozmiary boiska, rozmiary bramek? 15:05 Czyli teraz o zasadach. I od razu taki dowcip. Zasady wymyślono po to, żeby nie było kwasów. 15:12 Wspaniały dowcip. Można się chichrać. Wspaniały dowcip. Do rzeczy. Śmieszne. Kiedy w 1863, czyli wiadomo, mamy tu powstanie, a tam Anglicy chopcium, pipcium. Anglicy spisali pierwsze zasady piłkarskie, to już zostało ustalone. Oni rozwiązali wtedy wiele problemów. Ale nie, wszystkie. Dlatego na przykład nie bardzo wiedzieli, nie było wiadomo, bo tego nie było w przepisach, jak duża ma być bramka. Na 10 tip-topów czy na 15 tip-topów? 15:35 Ale pierwsze mecie rozgrywane pomiędzy dwoma słupkami ustawionymi w odległości 8 miliardów, czyli 7,32 metra, czyli 7,32 centymetry. Ten wywiad obowiązuje do dzisiaj. 15:47 Aha, czyli oni sobie wtedy tak wymyślili. Bo 8 to ma sens, a 7,32 to jest bez sensu. Ale dlaczego 8 jardów? Dlaczego 8? 15:54 Prawidłowa odpowiedź brzmi, bo tak wyszło. 15:58 Aha, no sens. Bo pierwsze przepisy, to one były próbą oporządkowania istniejących zwyczajów. 16:05 Zróbmy tak, zobaczymy co będzie. 16:06 A nie wymyślania wszystkiego od zera. 16:09 Czyli ktoś ustawił po prostu słupki w odległości 8 jardów w XIX wieku, a reszta świata... To jest moim zdaniem inna prawidłowa odpowiedź, że po prostu w XIX-wiecznej Anglii ktoś se ustawił słupki w odległości 8 jardów, a reszta świata od 160 lat boi się to zmienić. Ale skoro to jest dobre, skoro to działa, to po co to zmienić? 16:28 Widzicie, są na świecie rzeczy owiane tajemnicą. Stonehenge, budowa Stonehenge, los Atlantydy i powód, dla którego bramka piłkarska ma dokładnie 7 metrów 32 centymetry szerokości. 16:39 Różnica polega na tym, że w przypadku Stonehenge przynajmniej próbujemy znaleźć odpowiedź, to jest to prawda. Wszyscy mówią, aha, dobra. 16:45 Ale to jest w sumie interesujące, że od 1863 roku szerokość bramki nie zmieniła się ani o centymetr. 16:52 Tak, zmieniały się piłki, przepisy, stroje, taktyka, liczba kamer, a nawet liczba kontrowersji wokół spalonych. 16:58 Natomiast te dwa słupki, ta piłkarska, scylla i charybda stoją dokładnie tam, gdzie stały, gdzie postawili je panowie w cylindrach za czasów, gdy Londyn. Oświetlały jeszcze lampy gazowe. 17:09 To jest chyba jeden z najbardziej trwałych parametrów w całym sporcie. Z tym, że na początku problem polegał na tym, że nad słupkami nie było nic. 17:19 Ale co wiecie? 17:20 Żadnej poprzeczki. 17:21 To poprzeczki dopiero miało dojść. Ale dobra, no to kiedy uznawano gol? 17:25 Gola uznawano wtedy, jeśli piłka przeleciała między słupkami na dowolnej wysokości. I teoretycznie można strzelić gola, strzelić bramkę na wysokości drugiego, trzeciego piętra. 17:35 No i dlatego właśnie często dochodziło do sporów, bo jeden zawodnik twierdził, że piłka przeleciała między słupkami, drugi, że nad nimi, prawda? A trzeci nie wiedział, bo właśnie wiązał buty i nie patrzył w niebo. Czwarty z kolei w ogóle był przekonany, że nie było piłki. Tak było. 17:47 W końcu w 1866 roku postanowiono rozwiesić między słupkami taśmę... A w 1882, czyli tam ileś tam lat później, tą taśmę zastąpiono poprzeczką jako taką. Tak narodziła się współczesna bramka, jaką kochamy i znamy dzisiaj. 18:06 W każdym razie bramka jest tak, ustalmy, wystarczająco szeroka, żeby dało się zdobywać gole. I wystarczająco wąska, żeby bramkarz miał jakiekolwiek szansę dobra. 18:15 Tak, co ma ręce i nogi. 18:17 Natomiast ciekawie też... Czyli po prostu 7 metrów 32 centymetrów. 18:20 Ciekawie wygląda też historia samego rozmiaru boiska, bo pierwsze przepisy określały jedynie maksymalne rozmiary. Oznaczało to, że boisko mogło, nie wiem, przypominać wojskowe lotnisko, a drugie, no taki troszeczkę większy, bardziej rozbudowany ogródek działkowy. Nigdy nie wiedziałeś, na jakie boisko trafisz. 18:34 Dopiero z czasem, jak rozwijała się Liga Piłkarska w Anglii, ustalono standardowe wymiary. Już tam sprawdźcie sobie, ile tam jest, bo... 18:41 Ale interesująca sprawa, że tak jak bramka miała z samego początku dokładnie 7,32 m od 1863 roku, tak przez kilkadziesiąt lat nikt tak naprawdę nie potrafił konkretnie zdecydować, jak duże powinno być boisko wokół niej. 18:55 Czyli to trochę tak, jakby ktoś najpierw zaprojektował drzwi wejściowe, w sensie tą bramkę, a dopiero później zaczął się zastanawiać, jak wielki ma być cały dom. Tak. 19:04 No ale to nam się dzisiaj wszystko wydaje oczywiste, a wtedy kombinowali. 19:09 Dobra, bramki są. Bramki są. To już mamy. Boisko jest, ale długo nie istniało pole karne, bo w pobliżu bramki panowała właściwie wolna amerykanka. 19:19 Tak. Jeżeli ktoś faulował przeciwnika tuż pod bramką swoją, no to sędzia mógł co najwyżej tak spojrzeć na jego karcąco z taką dezaprobatą. I zrobić takie no, no, no. No. 19:30 Źle robisz, John. 19:31 I sytuacja zmieniła się dzięki irlandzkiemu bramkarzowi i działaczowi piłkarskiemu Williamowi McCrumowi, który w 1890 roku zaproponował rzut karny. 19:44 Też to zrobił w jakiejś tawernie czy w knajpie. 19:46 Być może. Znaczy pomysł w ogóle wywołał skandal. Niektórzy działacze twierdzili, że uczciwy dżentelmen nigdy nie popełniłby celowego faulu, więc... Rzuty karne są absolutnie niepotrzebne. 19:56 Ale to jest mniej więcej tak, jakby ktoś dzisiaj stwierdził, że sejfy są niepotrzebne i zamki do drzwi też, bo przecież porządni ludzie i dżentelmeni nie kradą. 20:03 No i w 1902 roku wokół bramki wyznaczono prostokąt o wymiarach znanych dziś jako pole karne. Wreszcie wiadomo było, gdzie kończy się zwykły chaos, a zaczyna się taki chaos urzędowo oznaczony liniami. 20:17 No właśnie. Chaos. A propos chaosu. Początkowo każdy zawodnik mógł chwytać piłkę rękoma. Dopiero z biegiem lat wyodrębniła się taka specjalna pozycja strażnika bramki, golkipera. Czyli najpierw wszyscy na bramce, a dopiero potem jest... 20:30 Każdy mógł być bramkarzem. Złapać ten. W 1871 roku, ale jedziemy dzisiaj z latami, nie? 20:36 No, zapiszcie sobie w swojej listy do radniowców. 20:40 oficjalnie zapisano w przepisach funkcję golkipera, bramkarza, jedynego człowieka na boisku mającego prawo używać rąk. 20:47 Znaczy on przez pewien czas mógł to robić praktycznie na całej własnej połowie, więc wyobraźcie sobie, nie wiem, współczesnego bramkarza łapiącego piłkę pod linią środkową. Czerwona kartka. Teraz czerwona kartka. 20:58 Wtedy? Natomiast nie Anglicy uznali w którymś momencie, że to może być lekka przesada, że bramkarz może do połowy dobiec z piłką w rękach. Dlatego w 1912 roku ograniczano bramkarskie przywileje wyłącznie do pola karnego. 21:10 Teraz się pojawia jeszcze jedno pytanie, które chciałbym tutaj rozsądzić. Skąd się wzięło to, że akurat piłkarzy na boisku jest jedenastu? Bardzo przytomne pytanie. Skąd? Dlaczego jedenastu? Dziesięciu lepiej brzmi. 21:21 Ale nie, bo to pytanie zadają sobie kipicy od ponad stu lat. Zwłaszcza wtedy, gdy patrzą na grę swojej drużyny i dochodzą do wniosku, że część z tych zawodników na boisku mogłoby zostać w domu. 21:32 Ale słuchajcie, odpowiedź w ogóle nie brzmi, bo naukowcy przeprowadzili wieloletnie badania. Nie, ona jest wręcz przeciwnie i zupełnie inaczej. 21:40 Bo w pierwszej połowie XIX wieku liczba piłkarzy na boisku była właściwie dowolna. Zdarzały się mecze, w których uczestniczyło ponad 20 graczy z każdej strony. 21:49 No to taktyka troszeczkę przypominała wtedy taką raczej migrację stada bawołów niż sport zespołów. Nie ulecimy wszyscy na piłę. 21:57 Tak. 21:58 Przełom nastąpił w angielskich szkołach publicznych, szczególnie w słynnym, prestiżowym Eaton College, gdzie uczą się przyszli królowie. Tam zaczęto organizować mecze pomiędzy grupami liczącymi po 11 uczniów. 22:11 Dlaczego? Dlatego, że w internatach mieszkało zwykle około 11 chłopców w jednym domu. Tak zwany. W takiej rocznikowej grupie. Czyli kiedy chciano rozegrać mecz między dwiema grupami, to najłatwiej było wystawić wszystkich 11 z danego domu. 22:23 Tak, gruby na bramkę, kiełbasy w górę i jedziemy z frajerami. 22:26 Takie były zasady w Eaton. 22:28 A ponieważ Anglicy potrafią przywiązać się do tradycji z siłą godną średniowiecznych zamków, liczba jedenastu zaczęła się utrwalać i stąd się wzięła cała tajemnica jedenastu zamków. 22:39 No i to się wkrótce stało światowym standardem i trwa szczęśliwie do dzisiaj. W czym jest jakiś urok? 22:45 Czyli najpopularniejszy sport świata zadzięcza swój podstawowy skład zawodniczy temu, że pewnego dnia w angielskim internacie ktoś policzył chłopców przy śniadaniu i wyszło, że no akurat 11. 23:00 To mi nie przeszkadza, bardziej mnie męczy trochę mała ilość piłek jednocześnie na boisku, gdyby były trzy. 23:07 Były fajne wielobramkowe wyniki. Tu akcja, tam akcja. 23:10 Jednocześnie strzelają na jedną i na drugą. 23:12 Albo dwiema do jednej bramki. 23:14 Kamerzyści by mieli robotę. Gdzie jest trzecia piłka? 23:18 Także tutaj, jeżeli ktoś nas słucha od przepisów, popracowałbym nad ilością piłek w piłce nożnej. 23:22 W początkach piłki nożnej panowało romantyczne przekonanie, że dżentelmeni nie oszukują, nie chorują. 23:28 To coś jak w naszej polskiej polityce, prawda? 23:29 To brzmi pięknie, to brzmi pięknie. Tylko problem polegał na tym, że już po kilkunastu minutach meczu okazywało się, że dżentelmeni oszukują dokładnie tak samo jak wszyscy inni. 23:41 Dlatego też w ogóle w pierwszych meczach na początku nie było sędziego w dzisiejszym rozumieniu. Spory rozstrzygali kapitanowie drużyn. Ten i ten z obu, prawda? Dżentelmeni. Dżentelmeni. Jeżeli się pojawiał jakiś problem, no to dwóch dorosłych ludzi mogło... Na podstawie dialogu, wymiany spostrzeżeń, dojść do jakiegoś porozumienia. 24:00 Plan jest wspaniały, natomiast historia pokazała, że to było takie realistyczne założenie jak to, że kierowcy sami będą sobie wystawiać mandaty mniej więcej. To co, sfaulował pan? 24:13 Tak, oczywiście. Chciałbym za to przeprosić. 24:18 No i w 1871 roku pojawili się arbitrzy przypisani do każdej drużyny. Każda drużyna miała swego arbitra. 24:26 To też fajnie. 24:27 Nadal jednak oni stali poza boiskiem. Zawodnicy się kłócili, był spór i oni podchodzili, każdy do swoich sędziów drużyna i prosili tych swoich przedstawicieli o interwencję. 24:39 Czyli można powiedzieć, że to był taki pierwszy, ówczesny VAR, tylko że jeszcze działający wolniej i bez monitorów i komputerowej rejestracji. 24:47 I teraz kolejna data, 1881 rok, trochę już czasu minęło. 24:52 Uznano wreszcie, że ktoś powinien panować nad sytuacją na murawie. I tak narodził się ówczesny i współczesny sędzia główny. Czyli początkowo nawet nie biegał po boisku, tylko stał z boku i obserwował wydarzenie. 25:05 No bo widocznie wtedy liczono na to, że te awantury i zatarczki, utarczki same do niego przyjdą. Zwykle przychodziły. Dlatego, że jak kopiesz piłkę, to trudno nie kopnąć nogi. No, bo kopniak leci, nie patrzy, nie pyta, nie czeka, prawda? Zresztą stąd jest nazwa piłka nożna. 25:22 Nożna, bo kopiesz po nogach. Dokładnie. Jeszcze większym problemem był spalony. Spalony powstał z bardzo prostego powodu. Żeby spryciarze... Nie stali cały czas pod bramką przeciwnika i nie czekali na podanie. Właśnie o to chodziło w spalonym. Uważano, że zawodnik powinien uczestniczyć w budowie akcji, a nie czaić się za linią obrony. 25:44 Natomiast uwaga, w roku 1863... Znowu ten rok. No my tu powstanie, a ci piłeczka. Wtedy zapisano w przepisach, że zawodnik znajdujący się przed piłką... 25:55 Nie może brać udziału w grze. 25:56 W praktyce nie można było podawać piłki do przodu. Rozumiesz? 26:00 Aha, no tak, dobra. 26:01 To ma sens. Tak, to trochę jak w rugby teraz. Nie wolno podać do przodu. Dopiero później przepisy złagodzono. Najpierw wymagano, żeby trzech obrońców było między napastnikiem a bramkarzem. 26:14 To tak. 26:15 A od 1925 roku dwóch. 26:19 Dalej złagodzono. Ta zmiana wywołała eksplozję liczby goli. 26:24 Oczywiście napastnicy byli zachwyceni, obrońcy przeżywali coś pomiędzy, nie wiem, szokiem a załamaniem nerwowym, ale tak trzeba było. Pytali, jak to, jak to, jak to. 26:31 O co chodzi, o co chodzi. Dobra, a teraz jeszcze przejdźmy do, jeśli chodzi o przepisy, przejdźmy do żółtych i czerwonych kartek, bo przez większość historii futbolu sędziowie po prostu upominali ustnie zawodników. 26:43 Mówili nu, nu, nu, kiwali palcem, a idź, idź. 26:46 Wyrzucali ich z boiska, mówili. Idź, idź, idź, idź. 26:50 Problem pojawił się na mundialu w roku 1966, konkretnie na meczu Anglia-Argentyna. Czyli zaledwie 65 lat temu. Niemiecki sędzia Rudolf Kreitlein. usunął z boiska argentyńczyka Antonia Rattina, tyle że zawodnik nie zrozumiał niemieckiego. Dziwne, bo w Argentynie mi się wydawało, że oni tam wszyscy mówią. 27:10 Jako drugi język. Ale ten akurat trafiło, że nie. Nie on jeden nie rozumie niemieckiego. No i w każdym razie przez kilka minut trwała taka przepychanka słowna, międzynarodowa wymiana gestów, pretensji, zdziwionych min. Tak, niść tsisen, niść tsisen. Tak i tak dalej, i tak dalej. Papieren bita, odwajską trole. 27:28 Patrzący na to wszystko, na to wydarzenie, na to zamieszanie, angielski arbiter Ken Aston wpadł później nieco na genialny pomysł podczas postoju na skrzyżowaniu, czyli na popularnych światłach. Bo gościół patrzy na skrzyżowaniu, są światła, nie? Żółte, czerwone, żółte uwaga, czerwone stop i nagle wszystko się dla gościa stało jasne. Kartki oficjalnie wprowadzono na mundialu 4 lata później w roku 1970. 27:54 A ja myślałem, że dużo, dużo wcześniej były. Popatrz. Mi się wydawało, że środki były zawsze. 27:58 Ja już wtedy żyłem. Czyli wcześniej wprowadzili kartki na mundialach niż Jaruzelski w Polsce. Na mięso. 28:05 Ale to jest jeden z niewielu przypadków w historii sportu, gdy rozwiązanie wielkiego problemu organizacyjnego zostało zainspirowane staniem w korku. Tak. A piłkarze też stoją w korkach. 28:16 To jest najważniejsze. Futbol doszedł do obecnej postaci, jaką dzisiaj znamy, lubimy, podziwiamy. Nie wszyscy, ale jednakowoż większość. 28:25 Mamy sędziego, żeby pilnował porządku. Mamy spalony, nego, żeby napastnicy nie zamieszkali pod bramką. 28:35 Mamy kartki. Jeśli człowiek nie rozumie języka sędziego, to zawsze zrozumie czerwony kolor. 28:41 No i jest jak jest i to... I będzie... Jak będzie. 28:44 Ale jak widzicie, jeszcze się to zmienia. War został wprowadzony nie tak dawno. Przerwa na piciu, przerwa reklamowa została wprowadzona właśnie teraz. 28:53 Pod nazwą przerwa na picie. 28:55 Jeszcze trochę tych zmian w nadchodzącej historii. 28:58 Ale my chcieliśmy wam przedstawić takie pierwociny piłki nożnej. Jak powstała i skąd się wzięły te podstawowe przepisy? 29:07 Pierwociny. 29:08 Nie dziękujcie. Radiowcy bez cenu. Całujemy. 29:10 Jacek Tomkowicz. Tomasz Olbratowski. 29:12 Jan Olbratowski i Przemysław Skowron. Wyglądajcie w internetach naszych produkcji audio-video. 29:19 Skowron, Tomkowicz, Olbratowscy. To była historia dla dorosłych.