Kommentaar

00:04 Soos jy reeds vroeger in die nies gehoor het, het die minister van Somme Werkende Regering en Traditionele Sake. Willinkosini Glabisa gesê, hy sal eerskomende vrijdag die 2026 plaanslijke regeringsverkiesing amtlik proclameer. Die kiesersluis sal om middernag op die dag van die proklamatie sluit. Glabisa sê dit beteken dat enig iemand wat nie voor daar die tyd geregistreer is nie, nie gerechtig sal wees om in die verkiesing op 4 november te stem nie. Die aflipbe nawek was die laatste amtelike kieseregistratie nawek. Jy kan echter steeds online registreer as jy nie visies daar kon uitkom nie. Ons praat oor die en ander nieskwesties. My gasten vanavond is die politieke redakteur van die papier Jana Mars. Goeie naand, Jana. Goeie naand. Die ontleder Jan-Jan Jobert. Goeie naand, Jan-Jan. Goeie naand, Suzanne. Goeie naand, Lai Straas. En professor Haan Willemse, emeritus professor in letterkinde en theorie aan Universiteit Pretoria. Goeie naand, Haan. Goeie naand, jylle. 00:58 My klankeregiseer is Livona Beekes en ek is Suzanne Paxton. Welkom by kommentaar. 01:07 Welkom terug by die program, as jy nie gehoor het wie die gast is nie, is Jana Marks, Jan-Jan Joubert en Professor Haan Willemse. En kom ons begin met die eerste story die deelswoedend omdat die president besluit het om die voorzitterskap van die openbare beleggingscorporatie, dis na die OBK, na die presidentie te skuif. Traditioneel was die adjinkminister van Finansies die voorzitter van die OBK, maar na Dr. David Masson die bedank het, na dat ongeruimdhede in die raad begin opduik het, het die president rechtsop ingeroep en besluit om die post aan die adjink minister in die presidentie sy Sjoe Mohai te gee. Die presidentie kan echter nie die post permanent daar hou nie, omdat die departement deel uitmaak van die kabinetse ekonomiese groepering. Gloos is die skyfgemaak, omdat die anstel van die deelminister die vakbonde sal ontstel. Heloes het toe met die vakbonde vergader niemand het globeswaar gehad nie, En nou, dit is nou ook wat niks moet in acht neem, is dat hierdie fonds, die grootste fonds is in Afrika. Jan Jan, die raasvoorzitter aanvankelijk afgedank, dit is nou Patrick Lamini, omdat hy forensiese onderzoeken wil heen na uitbetaling. 02:06 Ek kan nie heeltemaal klein krij, hoekom dit tot iemand sy skorsing zou lees, hulle wil achterkom, wat is die probleeme indien enigszins daar is nie? 02:14 Wel, jy kon het nie achterkom nie, en die raadslede kon het ook nie achterkom nie. Dis ook om soveel van die meer professionele raadslede, met ander woorde, mense van buiten die regeringssfeer bedank het, mense wat self werk met vondse en daardie bedank. Meneer Lamini lyk goed op hierdie stadium, die afgezette hoofuitvoerende ambtenaar, dit lyk of hy die vleikie wou blaas, op klomp dinge wat skeefloop by die openbare beleggingscoöperatie. Ek dink die tyd sal leer dat hy waarschijnlijk eerlijk opgetreed het. Dr. Masson Doe, die adjunkt minister van Finansies, was soos verskye minister van Finansies, voorom die voorzitter van die raad van die onafhankelike beleggingscoöperatie. En dit is kommerwekkend dat die skuif nou gemaakt is om het in die presidensie, en te skuif het verduidelik, ook omdat het structurele probleem is, Een mens hoop werkelijk, en die tyd sal leer of dit so is, maar mens hoop dat jou vrees dat die DA minister en die persoon van die adjunkt minister van Finansies, daar is twee van hulle gewees, Asher Serjupin. Mens is bekommer dat hy dalke ding of twee so opvlek en daarom weggehou word van die positie. 03:29 Mens hoop maar dat mens verkeerd is, maar die geschiedenis het geleer dat die ANC maar baie geneig is om dinge toe te smeer met kaders wat dan ontplooi word in posities. 03:41 Jy sê, mens so bang wees dat hy iets oopvlek, ek dink iemand anders klink het vir my, gaan bang wees hy vlek iets oop. Johanna, die skyf na die presidentie toe, jy weet met alles wat thans gebeur, die met lange commissie van onderzoek, corruptie wat blootgeleid word, mens kan nie anders as om te dink, iets word weggesteek jy nie? 03:59 Ja, ek denk toch, is dit een belangrike punt om ook te maak, dat die OBK is nie vormie aan die presidentie verskuif nie. Kijk, het bly, dis maar net als allerhande, dis ekonomiese groepering, en daarom kon die kabinet in oorleg met die minister van Finansies ook hierdie nieuwe voorzitter in die presidentie aanwees. Maar, daar is allerhande goed wat ons gemoed verander om dit permanente ding te maak. Maar ek denk, dit is definitief een goeie aanname om te maak dat die president meer hou vast oor die hele proces wou hee. en soos jy sê, die moeilike toesneer van goeder, en ek dink die groter vraag is eindlik, moet ons hoe genaamd, ek praat in sommer van, soerapein ook, moet ons hoe genaamd een dienende staatsambtenaar in so pos hee, is dit nie daald bykie tyd om iemand totaal na onafhankelijk te kry nie? 04:45 En dit is dan ook nou maar wat Jordan Hul Lewis, hy is natuurlijk wel ontsteld door die hele besluit dat sy minister nou nie aanvaard is nie, of sy adjunkt minister nie overweeg is nie. En hy vraag nou dat die proces na die onafhankelike verkiesing, dat dit nou weet bespoedig word, en hy soek een tijdlijn by die president om dat te oor wat, hoe gaan die ding nou uitspeel, want dit is alles, ja, hier is omlik net een tijdelijke post, dit is nie een permanente voorzitterskap nie. 05:10 Haan, ja, dat nog sê, iemand wat onafhankelijk is, nie, staatsambtenaar is nie, maar onder die hand van die tesuri, die minister van Finansies, het hierdie een van die grootste, jy weet, fondse geword in Afrika. So, die minister houd, weet, redelike sterk hand hier oor, is dit nie maar belangrijk, dat ons weet vir aangaan, dat daar nie enige, jy weet, snaakse gedagtes is, oor korruptie of so, oor die fonds nie, en dat die processe behoorlijk gevolg word nie? 05:36 Net om jou laaste punt te neem, Suzanne, ek weet nie of daar nieuwe snaakse gedagtes moet wees nie. Daar is altyd snaakse gedagtes, as het kom by die OBK. Men as mens dit ding, hulle het een lang geschiedenis van van administratie, vooral wat hierdie die fonds is die basis aspekt van die fonds is natuurlijk dat dit die fondsbestuurder is van die regerings van die staatsambtenaar in die land. Die verpleegster, die onderwijzer, die politiemannen en so meer. So, a groot deel van ons bevolking het een belang hierby, eindelijk die hele land het een belang daarby, en 5% van die toegekend van die fonds, word toegekend vir ongeluiste belegging, klein, die ontwikkeling van klein zaken, ondernemings en so meer. 06:30 So, daar is al lang geskiedenis van wanadministratie. Julle sal onthou die Empathie Commissie so 2020 daar rond. Julle het een verslag uitgebring rondom die probleme rondom die hierdie fonds. Hierdie idee van onafhankelijke fondsbestuurder wat in beheer van die raad moet wees. Kom een juiste van die Empathie Commissie af. Maar as my as dit teruggaan, daar is bijvoorbeeld die Steinhoff sage, daar is die Educore kwestie, daar is die Diamond Daybreak saak. Allemaal sake wat duidelijk met wanadministratie te maken gehad het, en waar mense nie die ledings wat toegekend is terugbetaald, dat dat een korte ontstaan het, in hierdie 5% waarvan ons nou praat. En die gevolg daarvan was, dat die aard van die vertrouwe wat ons moet heen, en hierdie van ons heel te mal ondermijn word, dat daar een duidelijke risiko is, vir die gebunde pensionaris en die beleggen, As a mens vir daar nou kyk. En as a mens na hierdie specifieke situasie kyk, wat interessant vir my is, is dat daar lyk my as spanning is tussen, aan die ene kant die minister, in Godeguana, en sy Ad Junk. 07:54 As mens daarin, as mens aan die berichte kyk, was daar voor die tijd een gesprek, toe Missondo afgedank is, of in die proces is om afgedank te word, was daar reeds gesprek met die DA, tussen die DA en die minister blijkbaar, oor Sarupin, wat dan sal intree na rechte of na konventie nam. En wat op die laaste minuut gebeur het, is dat die president besluit het nie, hy sal selbeheer oor die zaag neem. Wat interessant in hierdie geval is, en dit is die punt wat Jan Jan Proor gemaakt het, is dat het lijk asof die hoofduitvoerende besteeder wil probeer om hier die vermoedelike korruptie te openbaar, en dat hy dan gestuid word in die proces. Maar soos met al hierdie saak is het smoke and mirrors, ons is glad nie zeker wat die situasie heet, in termen van wat gaan het eindelijk daar naar voren kom. 08:58 Maar wat interessant is, is in die afgelopen maand, of wat ook al het hierdie saak in die korante naar voren gekom, en as jullie sal onthou, Dit gaan oor een lening wat aan een BEE maatschappij gemaakt is, waarin hulle een bedrag van ongeveer 500 miljoen rand geleen het, om een aandeel te koop in land Syrië. Hulle het nooit hierdie lening gedienst nie, en dit is nou dertien jaar later, en nou word het opgehaal, nou word gevraagd, hulle moet terugbetaal, en toe is daar een bardasie van hierdie lening, of van die debate wat aangekoop is, en daar was een verskil gewees, en die ene kant was daar een laar bardasie gewees, van ongeveer minder as 300 miljoen, in een hoogervandasie van na bijna een miljard rand. En wat daar in die proces gebeur is, is dat in plaats daarvan dat die OBK terugbetaald is voor die lening wat die gediend is, moet hulle nou vir die BE maatschappij iets as 411 miljoen rand betaal. So daar is duidelijke ongeruimtheid hier wat bezig is om plaats te vinden. 10:16 En daar die botsing, aan die eenkant is in die belange van die OBK, die private belange, en dan die verskil tussen die geluiste en die ongeluiste elemente van die van die groter vond, beteken dat ons het in die situasie waar ons een baie duidelijke oorslag moet hee, oor hier die hele proces. En wat duidelijk is, is dat ons met die situasie sit, waar daar geen, maar geen deersuchtigheid is nie. En dit is die groot probleem hier. 10:46 Ja, as ek kan sluit, Suzanne. Die proces loop eindelijk verder terug as wat Provine sê. Selfs voor die Empathie-Kommissie was daar hierom 23, 17, 20, 18 voor die parlement een poging om juist te wijsig dat die soort van aandeelhouders van die OBK nie kan dien op die raad van die OBK, niets baie basis. En die wetsontwerp het dier die parlement gekom en toe het Jonas Karim, ou communist daarvan Pieter Maritsburg, gesê, nee, die staat moet sy inslag behou en op die laaste is die ding ontspoor. Daar is nou nieuwe wetsontwerp, private lede wetsontwerp van die DA's gekant, om die basisse gezonde beginsel in te bring. 11:25 dat daar onderscheid moet wees tussen die staat als aandeelhouwer, maar ook ander mense wat bezigheid doen met die OBK, want op hierdie stadium word hulle op die raad verteenwoordig, en dit is kommerwekkend. So dit is een oud probleem, tenminste dit nou in die licht gekom, en mens hoop nou dat hierdie private wetsontwerp sal weergaan, en nie weer een of ander communis of socialist achter die bos skuil om om te ontspoor nie, maar daar is een groot probleem, is dit definitief so'n laaste pinkie net oor die OBK, As jy nou een politieman of een onderwijser is of was, of een verpleegster, soos Hain gesê het, dan is jy daar ook nou bekommerd oor jou pensioen. Dit is die ene ding waar oor mense nie vreselik bekommerd hoef te wees nie, om aan die oorgrote medderheid van die fonds privaat bestuur word dier mense soos Sanlam, Old Mutual en die res, gevestigde coordination seker ook, en klomp ander gevestigde mense die bestuur hierdie fondse, en daarom die pensioene self hoort nie in gevaar te wees nie, want die deel wat hierdie private instillingsbestuur word, na my verstaan, doen heeltemaal goed. 12:31 Dit is ook natuurlijk een gewaarborgde fonds, met ander woorde, die regering standpaar voor om, en ek denk, dis hierkomt die so rieso sterk, hardend oor om hou, want dit is uiteindelijk die belastingbetaler, as daar iets nog gesteel gaan word, wat hier gaan moet opdok, want die pensioene word gewaarborg, so daar is nie rarig probleem daarmee nie. Dit is net die korruptie. Jana, kom is het belangrijk vir enige partij, om hierdie post te beklee, om hierdie bevonds te kan bestuur, denk jy? 12:58 Wel, dit is een groot klomp geld en ek dink dit, ek dink hier die hele OBK geskul wees eindelijk vir ons bykie weer die beperkinge in die regering van nationale eenheid uit. Die deal die in die regering, maar deelname aan die kabinet beteken nie noodwendig dat die ANC beheer oor strategische instellings wil prijsgeen nie, of groot fonds en groot geld wil prijsgeen nie. So ek dink hier is al amper bykie van een symbool om te wees waar die beperkinge lees. Ons weet, daar is baie andere plekken waar het ook gebeur. Ons weet, daar was groot kapsie toe John Steenhuizen aanvankelijk na die departement van handel en nieuwerheid geskuif moest word, waar die ANC sê, jy weet, hulle het al vir die dekmantel gegooi van, hoe kom het die politieke faktiegevechte of die uiteinder van politieke faktiegevechte nou hier, weet, in die departement uitspeel. Maar het gaan basis maar daarover, die ANC wil, wat gebeur in die belangrijke departement, nabend in sy boos hou. 13:50 En hy het so wie die trio of die kern daar wat beleide en goed bestuur. So ek dink ons nie selfde maar net die so amper die bieke die weerloosheid in die nationale regering wat die mens nog nie, ons nog nie heel te maal lekker anvoerde oor hoe die goed moet werk nie. Ons weet hoe het moet werk, maar het werk nog nie so nie. 14:10 Je weet, het is natuurlijk een belangrijke punt wat daar gemaakt word. En dit is, Jan-Jan het het vroeger gemaakt met ons van die private lede voorstel. En dit is dat, ek denk, in die algemeen moet ons deel van daar die openbaar maak, is dat hierdie ding licht moet kry in termen van, nie net hoe word het bestuur nie, en die inza wat mense daarmee heen, maar dat die mens moet gaan kyk na die wetgeving rondom hierdie, rondom die OBK. En ek dink daar is toen neemend stemme wat opgaan, is dat hierdie fonds eindelik onder die pensioene bevondstingswet moet resorteer, in plaas daarvan dat het apart staan daarvan. 14:55 En ek denk daar is, daar stond iemand vraag, dit is deel van die, van die weegzichtigheidskwestie nie, dat, dat, hierdie, hierdie saak, voor al die finansieskwestie, want dit is een van ons groot probleem in hierdie land, ooral waar daar met geld gewerkt word, het ons al hierdie probleem rondom, corruptie rondom, waardes, en so meer, en as ons dit, as ons, as ons deel van, van hierdie soort van oopmaak, van hierdie soort processe, maak het vir ons makkelijker om die corruptie aspekte daarvan baar te neem en dan die hele proces daarvan behoorlijk te bestuur. So ek denk daar is toenemend hierdie vraag, waar behoort hierdie fonds te staan of te resorteer in die algemene staatshuishouding? Ja. 15:44 Gebraad van die DA, ek sien dat hulle ook dan die onteindingswet in die hof gaan teenstaan. Is dit nou belangrijk dat ons begin duidelijkheid kry oor die wet, Jan-Jan? Ja, dit is een belangrike besluit wat hulle het om dit in die hof teen te staan. Het gaan maar oor die beginsel van of nolvergoeding welvergoeding is of nie. En ek denk nie, ons hoef dit hier dier te trap nie, dit kan baie ingewikkeld raak, maar ek dink ons luisteraars en ons self weet, min of meer waar oor het gaan, as het gaan oor nolvergoeding en die geldigheid daarvan. So kan jy onteien tegen nolvergoeding en onder wat er omstandighede. Nou die gevaar van het saak hof toeneem, is dat, het my partijkeer bykie van een rikpiebal is wat jy skop as jy in die hof ingaan, hy kan partijkeer anders terwip as wat jy dit ook wil gehad het, En dit is geweldig een gevaarlike stap om te neem in geval die DA die saak verloor. So, ek dink het is nodig dat die beginsel vastgestel word. Ek dink dit is een dapper taak om dit hof toe te vat. 16:51 So moet sien hoe dit uitspeel. Oor die beginsel kan mens nie veel probleem, of ek in elk geval nie, en dit is dat nulvergoeding is, maar soos om eiendomswaarde en die waarde van enige besitting baie af te skuif na nol toe en dan kan die staat net wat wat hy wil. Dit is die uiteinde daarvan. Of dit op die oomlik in die onteieningswet staan, daar is daar een debat. So aan die ene kant is ek baie blij die DAA doen dit en aan die andere kant moet ek sê, dit is nogal een riskant te skuif. Ja nou, wat is jou interpretatie van die hofzaak? 17:27 Wat vir my baie eronies was, is, hoewel, kijkie, het was twee sake wat moore voorkom, ons gaan nou by die anien kom, maar dis Afri Forum, het bring ook een sake in die Kaapsehoof, so die Kaapsehoof is volgende aniening moore. Maar die deaase sake, het in die verklaring nogal baie pertinent gesê, dit gaan oor die geen vergoeding. Maar as jy gaan lees, as jylle betooghoofde gaan lees, dan gaan het eerder oor sekere artikelse werking, het gaan oor die volgorde, van hoe goed kan gebeur, wanneer onteiding plaas vind, en wanneer nie kan of toe gaan, en so aan. En dan gaan het oor hoe die wet die die parlement aanvaar is, wat hulle nou sê, tekort skiet. En net miskien oor Afri Forumse saak, hulle kyk bijvoorbeeld nie na die wetense geheel nie, hulle kyk na sekere klausieles van die wet, ook een van die, wat die volgorde van... 18:16 weet van sekere goed van onteiding, as het onteiding is, wanneer kan jy jou hoofd toe gaan, maar as jylle, jylle die onduidelijkheid en die mekaar spoel in die wet, so hulle soek duidelijkheid en goed daar oor. Maar, Die interessante ding is, die goeds ondersteun mekaar so, die twee saak ondersteun mekaar so, as die deaase saak wen, wat natuurlijk nou, soos Jan Jan ook sê, die belangrikheid daarvan, dan stil dit die hele proces, die hele wet, gaan eindelijk dan terug parlement toe. Dan stil dit nou weer die hele proces van vooraf. So dit is eindelijk baie, dit is baie significant saak wat nou voorkom moren. 18:51 En as hy artikel, specifiek die artikel waar hy praat, as dit nou, is hy overigens daarvan beslis, dan moet hy nou besluit of die artikel gewysig mag word. En afreformse saak sy natuurlijk na meer grense, beter grense stel rondom hoe hy die onteinding mag plaasvind en soan. Afreform terloops, hy is nie persie tegen die onteinding as, jy weet, as een ding nie, as een concept nie. Dit gaan specifiek oor hoe hy die goeders gedoen word. 19:19 So ja, baie, baie interessante saak, belangrike hof, of belangrike week vir onteining in die hof, netweer wat bekaard lekker aanval. Huyn, denk jy, jy weet, as mys nou luister na dit, dat daar gaan miskien meer duidelijk uitkom oor die wet vir mense, want mense is baie onzeker daar oor, het skep baie onzeker uit, en as die hof miskien dan nou in die gins van die toe-applikante dan nou beslis, sal die regering ordentlik weer na hierna kyk en oorbegin in die saak rechtstel? 19:49 Je weet die probleem hier is natuurlijk dat hierdie is nie een zaak wat makkelijk opgelost gaan word nie. Het gewone in die openbare media en die gewone in die openbare oog nie. As een mens met dit gewoon kyk na wat is die fundamentele aspekte hier? Het moet onthou dat die saak is eindelike kwestie oor in die breed en in die populaire sin van die woord, is saak dus in die geschiedenis van grond in hierdie land. Aan die ene kant is daar die partij wat sê, luister, ons het rechtmatig recht op grond verkry door dit aan te koop. 20:35 dier oererbing, dier vererbing en so meer. Dan is daar die groepering wat in die brees sê, hoofdzakelik van uit die meer linkse groeperinge, hoe het jy die grond bekom? Jy het die grond bekom dier dat dit gesteel is, tussen aanhalingstekens of sonder aanhalingstekens. 20:57 En dit is die basis van die aandrang op grondoneining. Daar die kwestie is nie eindelijk werkelijk bijgeleid. Maak nie saak wat die wetgeving daarom sê nie. Daar die kwesties blij in die onderpunt van hierdie saak. Dit is die fundamentele aspekte van hierdie saak. En daar die argument is nog nie uitgesorteer. Ons kan oor die detail daarvan praat, ons kan oor die detail van elke wets-ontwerp aspekte daarvan praat, maar ek het vermoede dat telkens wanneer hierdie kwesties in die hoofd gaan opdaag, gaan dit hierdie beginselkwesties wees wat na vore gebring gaan word, omdat dit so diep gesetel is rondom die kwestie van toegang tot grond, toegang tot verder ontbikkeling, die onneming, oneining van mense op bepaalde tye in die land, En dit moet natuurlijk in die balans daarvan sê dat dit het uiteindelijk ook ander gevolge. Die gevolge oor die beskerming van private eigendom, die ontwikkeling van bijvoorbeeld een sterk middelklas, die belangen van de middelklas, die kwestie van investering en so meer, wat eindelijk breer is as die kwestie in die algemeen. So die punt wat ek maak is dat die kwestie van grondoneiging per se, is hier ter sprake. 22:23 Maak die saak wat die detail is van die wetgeving. Maar het gaan oor fundamentele beskuwing van hoe beskuw ons die aard van grondbesip in hierdie land. En ek denk daar is aspekte wat natuurlijk sterk na voren gaan kom in hierdie gesprekken. 22:41 En het gepraat daarvan. Ja, Janja? Sorry, as dit teruggaan na die parlemente, is dit nou veranderde parlemente, dit mens ook ontdek. Die opkomst van MK, wat by grootpartij is, hulle sit met 15% van die steen, verander die machtsbalans tamelijk in daai verband. So, as MK, die ANC en die EFF begin saamspanning op, krijg van die kleinpartij ook by, wel dan... Jy weet dat dit is een redelijk gematigde weergauwer van die onteiningswet met al sy foute wat doorgegaan het. Hy kan baie meer radikaal wees. Ek ondersteen nie die onteiningswet nie. Ek sê nie dat het kan baie erger wees. 23:21 En as dit nou daarop aankom, dat die hele proces van vooraf moet begin, ja, dit wen tyd. Dit is seker nie een slechte ding, als mense belang bij een omsbezit het, soos wat ek het nie. Maar, dit is nie te min gevaarlik, omdat die aard van die parlement, as jy het maar anders ter, meneer Gonongwana, ons minister van Finansies, was absoluut instrumenteel daarby, om dit nie te activistiese wet te maak nie. En ook die ANC besluit, destijds daar oor, dat het nie moet inmeng met voedselsekerheid en met ekonomische groei en al was die derde ding nie. So, mens moet maar net weet, het is riskant. Het is zeker nodig, maar het is baie riskant. Partijkers is niks wat die moeite waard, het is zeker onriskant nie. 24:07 Ja, en as we laatste gesprekje of vraagje hier oor, doen ons die dinge achterstevoer om nie? Hy het na die punt gemaakt dat, jy weet, dit is een baie sensitieve kwestie wat nog eindelijk deurgetrapt moet word onder die samenleving. So ons maak nou wette, maar ons het nog nie behoorlijk gesê wat precies is dit oor grondonteining en die besit van grond in Suid-Afrika wat belangrijk is vir amal nie. 24:30 Man, ek denk wel, as jy die gesprekke, nou, eigenlijk jarre, en jarre, en jarre, ek het al goeders al, joh, nie, ek denk nie laat, 2000, sinds het hulle begin met die soort gesprekke, en seminare, en dinge, So ek denk dat gesprekke het ons, en ek denk dat mys weet redelijk wie staan waar, wat verskillende standpunten betref. Ek denk wel, mys is in die proces dat wetgeving vastgesteld moet word. Ons kan ook nie net vir ewig praat nie, dit is die probleem. Dit is gewoon die kritiek wat ons ook dit wil skry. Ons praat te veel, ons praat te lang, maar wanneer kruis nou bieke klarigheid daar oor? Ek denk die gesprekke nou gaan maar net oor, hoe moet ons hierdie ding verwoord? Ons allemaal weet dit moet gebeur, hoe gaan ons dit doen? 25:08 Ja, goed, dan, daarna anders toe wat interessant was, die aflopen nawekkie minister van Landbouw, Willi Oukamp, het twee nieuwe lede aangekondig vir sy back-and-closeer Bom Squad, soos rapport bericht. Die twee het in die openbaar met sy voorganger koppe gestamp oor die koordienering van die inentingsveil toch teen back-and-closeer. Dr. Theode Jagre van Saai en Dr. Dani Orendal, directeer van die Veerts netwerk, sal ook op hierdie bedrijfskoordieneringsraad dien. Oukamp voeran dat hulle baie kennis en inzicht sal gee aan die raad. Hein, is hierdie slim skyf? 25:40 Ja, natuurlijk, ek denk, dit is slim om, je weet, je opponenten in te trek, zodat dit deel word van die proces. Wat interessant vir my hier is, is dat hierdie mense wat voorin die opponenten was van die vorige minister, nou wel ingetrek word en deelneming gaan wees aan hierdie proces. Die vraag wat vir my interessant is, is dat jy in hierdie omgeving is daar nog ambtenare wat een bepaalde standpunt het oor hoe hierdie zaken uitgeroog moet word, hoe hierdie zaken moet ontwikken. 26:20 Is dit inderdaad so dat hierdie staatsambtenaar oortuig is van die traject wat die minister voorstel en sy nieuwe bombsquad van voorstaan? Want as dit nie gebeur, nie gaan ons terugwees by die selle probleem wat steenhuids ingehaad het. Namelijk dat daar interne probleme is, interne weerstand is die wat ook al daar gesê word. Het is goed om hier die diverse belangen te betrek, maar ek het een angstigheid daarover. 26:56 dat daar nie opwendig altijd een goeie gesprek is tussen die ambtenaarij en die minister en die klik onmiddellik rondom hom nie. En as dit is, dat hy daar die mense kan saamsnoer, die benadering kan harmoniseer, en dan uiteindelijk een baie sterker plan naar voren breng om bek en klausier te hanteer, dan is dit alles ten goede. Maar indien ons nog altijd hierdie ondermening in die departement het, dan denk ek het ons nog een verdere verschuiving wat nodig is. 27:36 Kan ek daarop reageer? Ek stem 100% saam. Ons is bewus, byvoorbeeld, dat daar hoofambtenare in die departement op die oomlik gescoors is, hangende onderzoeken, en die ene is die hoofveerts. So nou het jy mense wat een absolute kardinale rol speel in die uitrol van die inentingsproces, maar die mense, jy weet, is gescoors hangende disciplinaire verhoore. So, mys kan die beste raadgevende rade hee, of directies hee, of groepe hee, maar jy het kort die samenwerking met die ding word en klik te kan uitrol, en dan moet die mens ook vraag, jy weet, die 17 miljoen dosisse en stof, ek wil amper sê mys moet begin wegduins van wie die nou wat er kom het tegen, en vraag, waar is die dosisse, hoe vindig kan die verspreid word, Wat is stammen bijvoorbeeld dak hierdie eendstof? Het is goed wat die vierhards gaan moet, wat op die oomlik gescoors is gaan moet aantwoord. Wie bepaal, wat is prioriteit? Hoe word een ingeënte dier? 28:31 Het aangetekend, dit was een groot probleem in baie van die streke waarom dieren ingeënte is, maar daar is geen aandeiding dat hulle ingeënte is, nie soe ingeëntings word of eendstof word vermoors, want hulle word dubbeld ingeënt of gladdie. 28:45 En wat gebeur nou met boere wat die betijds toegang krijg? Ek dink ons moet gaan focus op die vraag, die absolute praktische uitrol van die ding. Voor wat rede ook al, ek wil sê wat Oukamp nou, die vertreerde jager en soan, weer aangestel het, dit is vir my amper besides the point. Ja, hulle bring ongelooflike goeie kennis en is goed om jou om jou, die vorige ministerse vijanden in sy kant te hee, maar die praktische goed, ons kan eindelijk nie meer top oor die diepe goed nie, ons moet rarig hier die praktische vraag begin te vraag. 29:19 Ja, en dit is een interessante punt wat beide maak, want mys kan nie anders ook as om hierdie afleiding te maak, as mys al die lees nie, dat die minister werk nou saam met rolspelers, soos Theode Jager en Dr. Oedendal. Dit nou dat daar groot teenkanting was, teen hulle in sa, nou everschillik trek hulle hulle in, je weet, en ontbloot dit dan nou dis, dat daar een probleem was tussen die minister en sy raadgevers? 29:44 Ja, ek dink, dit is nauwelijks niets. Trouwens, die mandaat wat minister Oukamp gekry het, is om die strijerei stop te sit, so dat daar verenigde poging kan. Ek dink wat Jana uitwees, namelijk dat die dinge, jy weet, al moet nou gekryk word na die praktische, die twee sluit mekaar nie uit nie. Die feit dat hy fokus daarop om eendrachtigheid te kry over die proces, is nie enige iets wat terughoud daarop dat die 17 miljoen inhendingsrecht gedoen moet word nie en ek sien daar is ook een oproep op boere om dier die rechte kanale te gaan om hulle self te registreer so dat hulle wel die inhendings kan doen so dat daar behoorlijke rekordhouding is. 30:24 Maar ek dink wat Ayn aangeraak het is ook verschrikkelijk belangrijk en dit is die weerstand binnen die departement van landbouw van staatsambtenaren. Natuurlijk een directe gevolg van die kaderomtooiingsbeleid. En ek dink vir die oukamp moet nie onderschat word hier nie. Hy baie sterk persoonlijkheid en baie aangename een. En miskien gaan die ambtenarie baie moeilik wees. Maar dan sal hulle in elk geval baie moeilik gewees, dit moet hy nou om van hulle laat afskrik, ek dink nie so nie. So ek dink wat nodig is vir minister Oukamp, is hom baie goed, ek is jammer dat dit nou on bybels gaan wees, maar om boek te hou van die kwaad. As daar ondermyning plaas vindt, dan moet hy dit daarteen optreef. En hy moet baie sterk daarteen optreef. Want hierdie is nie een politieke speelbal nie. Hierdie is een oorlevingskwestie vir duisende boere, beide bestaansboere en commerciële boere, en vir Suid-Afrika, want dit is voedselproducenten hier wat geraak word. So hierdie situasie moet indrachtig hanteer word en het moet streng hanteer word. 31:24 Streng is nie eindelijk oor die algemeen die Suid-Afrikaanse regeringse so go-to nie, is nie eindelijk iets waar my sydifikansregering baie goed is nie, maar ek denk dat meneer Oukamp as self, een commerciële boer, weet ook hoe belangrijk hierdie is, en ek hoop dat hy streng zal wees, en dat die ambtenaarij wat moeilik is, hulle moet maar vir hulle moeilik hou, want hulle sou in elk geval, maar in hierdie spesifieke geval moet hulle kortgevat word, en behoorlijk kortgevat word. 31:53 wat vir my opvang, van het begin van hierdie proces, is hoe stil ons president oor hierdie saak is, en hy sel verboer, en die meeste wat ons van hom gehoor het, is so nou en dan een geleid, maar niks verder in termen van vaste optrede, richting aanduiging, en so meer nie. En ek kan nie precies seker of dit een gevolg is, van die regering van nationale eenheidswoord van formatie, en ook hy om liever wil toelaat dat die DAA dan beheer oor hierdie saak neem, terwyl hy self as al ANC persoon en president daarvan apart wil staan. Want uiteindelik het hierdie doodgeboon in termen van wat Jan Jan ook sê, dat het hier gaan oor een centrale en kernaspek van Zuid-Afrika's landbouwbeleid. 32:47 dat die president nie sterker staan in terme van richting aanduiding en aanduiding van precies wat nou moet gebeur nie. En dit is jammer. 32:58 En hy is toch ook een boers, soos jy sê myself, denk uit belang hierby, dat is ook een vlot verloop. Dan Guythe McKenzie, minister van sport en kunst en kultuur, blij nie koolig die afloop twee nawek alders, weens vrouwe die massas geld, wat aan die sokkerwereldtoernooi se ruis bestee is, en ander ligas soos die atletiek raad, wat nie geld het om ons atlete oorseet te stuur nie, Kenzie het geloof donderdag gesê, hy het 4 miljoen rand aan atletiek Zuid-Afrika oorbetaal, dit het naar hulle geklaad, hulle het nie geld om weet atlete te stuur om te gaan deelneem nie, aan een verskilling klomp wedstrijden en misschien atletiek bijeenkomsten nie. Maar ASAC toe, hy leg, bladant, ons atlete, tenor Bavanna Palem, so op hulle eie stoom, dan ook dan nou nie rarig soveel medailles in nie, maar die atlete vaart dan baie goed in spuiten daarvan het hulle self moet financieer. Janjan, wat maak jy van die story? 33:48 Ek dink hierdie is baie bedanklik. Ek dink die keijings is besom uit te braai van meneer McKenzie, want hy is een man van groot beloftes en tamelike die mekaar bestuur. En die feit dat Athletiek Suid-Afrika's hoof letterlijk sê dat hy jok of lieg dis nogal iets, en dit herinner mens daan dat die plaaslijke regeringsverkiesings op pad is, en dat net McKenzie ook die leier is van een partij, wat probeer om opgang te maak, specifiek in die weeskap, hulle was al in beheer van bouwverdwees, en dit het nie so gelukkig geëindig nie, en as dit is hoe hulle met geld werk, wel, dan is die rooi vla uit, die kiesers moet self besluit, maar hulle kan nie sê dat hulle nie gewaarskies nie. 34:36 Hein, wat doen hierdie aan sy beeld, as minister en vir sy partij, denk jy? Ek weet nie of dit, my ken dit, my ook nie een baie goeie beeld in elk geval, maar dit toon het in hierdie geval, ons het hier met een persoon te doen, wat te redelijk wat een ad hoc benadering tot bestuur het. Jy weet, jy kan nie, my deel van die, jylle story was, dat hy praat van paar miljoen rand wat voordat die mens vertrek het by die lichthouwe, dat daar leekbaar geld in betaal. Nou, daar is geen manier waarop jy behoorlijk een departement op daardie weise kan bestuur nie. Dit leid vir my dat die structuur, die besluitneming in die departement is gebrekkig. Dit leid vir my sy idee van die geld en die waarde van geld is ernstig gebrekkig. 35:33 die aard van die persoon is dat hy populist is en dat hy populistische uitspraken maak, dat hy mense op die moment wanneer hy een toespraak maak wil oprooi en dan uiteindelik is die besluitneming achterna wat geneem moet word, die enwerkingstelling daarvan vind nie plaas nie. Daarlee letterlik, by weise van spreke, tallen lyke vir jy soort beloftes op sy pad. Daarlee die bouw voor best story, daarlee die kind wat verdwijn of vermoor is, en Saldana is daar op haar historie. Die weise waarop hy die hele jamboree gereel het na die wereldbeker toe is een duidelijke aanduiding daaran. Die weise waarop hy bijvoorbeeld besluitneming gemaakt het en beloftes gemaakt het rondom kultuurfeeste en die feestes nog nooit hulle geld gekry het nie. Alles leid daar op dat ons hier met die situatie te doen het waar daar banadministratie is, daar is ad hoc benadering tot besluit nemen, en dat die personeel wat hy aanstel, dit ons personeel is wat nie bekwaam genoeg is om die werk te haanteer nie. 36:58 Daar is sprake daarvoor dat baie van die mensen wat hy aangestel het, vanuit sy eie partij of uit sy dankering uitkomt, en dat hierdie mense dan aangesteld word. Dit is absoluut hierdie van PA kader benadering en dit is met baie duidelijk een recept vir groot probleem. So een tyd gelede het ek by die universiteit van West-Kap met ons een congres gereel rondom die idee van sport ontwikkeling. 37:32 En wat my opgevuld is dat hoe talle van die mens wat daar opgetreed letterlik geld het hulle eie zakke gebruikt om sportontwikkelinge op basis of op grondvlak te laat ontwikkelen. Terwijl daar geen inspraak is of geen ondersteuning is van die departement van cultuur en sportsake nie. En ek denk, dit is deel van die probleem, is dat ons zit met een departement, wat wettelijk waar verreikende gevolge kan hee, op grondplak, rondom die ontwikkeling van sport, die ontwikkeling van kultuur, maar dat ons iemand in beheer het, wat geen visie het nie, geen strategie het nie, en wat letterlijk as populist op elke verhoog staan, een dientje sinkt, en dan... 38:21 kan dat hy daar van die verhoog af wegstap, glad, heeltemaal vergeet van wat hy nou net beloofd het. En ek denk, hy is een bykie van een disaster wat my betreft, in hierdie ministerie. Netie na, gaan ons vir ons commentaar. 38:36 Welkom terug by kommentaar en die week sien ons toe ook dat advokaat Andrea Johnson, die voormalige voester van IDAC, toe voor die komissie van onderzoek die Madlanga komissie getuig. Meeste mense wat het gekyk het, het opgemerkt dat sy merkbaar beter gelijk het as haar eerste verskyning. Maar het was die getuigendis wat al uitgekom het wat allemaal laat rechtop sitte het. Dit het al duideliker geworden dat sy inmenging toegelaat het en self ingemeng het en die sake behoorlijk bestuur nie. Jan Jan, jou indrukke van gebede daar en haar getuigendis? 39:04 Wel, ek dink, sy was gemakkeliker, omdat sy bedank het. So toe kan sy baie van die inlichting, waar die mense wil hier skielik nie mee gee nie, want sy is nie meer in al positie nie. Ek dink, is een beskamende, beskamende tyd vir onrechtstelsel, dat iemand wat so onbekwaam is, en so los met saken omgegaan het, en hier is belangrike saken, dat so iemand in so positie was. Nou sê baie mense nou, wat helpt die komissies, wat helpt die Madlanga komissie, en het is so dat die eindste volgingsgesag en IDEC, wat dekselstadig is om iets te doen wanneer iets aan die licht kom. 39:43 maar ten minste, bring dit hierdie ding aan die lichaam. Dit nie was vir die Madlambaar-commissie nie, was advocaat Johnson doodgelukkig in haar post, en ons, soos die Engelse sal sê, none the wiser. Is dit werkelijk, omdat sy, jy weet, nie meer in die post is nie, Jana, dat sy so gemakkelijk voorgekom het, of gemakkeliker voorgekom het, en of amper so half alles te gemakkelijk erkende dat, oeh, ja, eindelijk het ek nie my werk hier gedoen nie, ja, nee, ek hoor wat jy sê, rechter, hmm, 40:13 Man, ek dink, dis een ding, maar die ander deel, ek dink die hospitaal het aan een goed behandel, jy weet. Amal word moskielik opgeneem, net so voor die moed gedaan. Dis die sykste klomp mense nog, sien ek daar. Absoluut, hoor. Nee, maar op die witte beërnstiger nood, ja, ek dink, dis deel daarvan, maar ek het ook as, dis wat, sy het my anders ook voorgekom, as die Andrea Johnson, waarmee ons die afgelopen paar jare te doen krijg. Ek ken een leidersvergeer, ek ken een vrou wat die moeilike vraag vraag, wat ongewilde vraag vraag, wat journaliste, die weet help om die rechte vraag te vraag, En ek het amper een bykie van een, ek sikkel hem met die Afrikaanse woord, maar sy is amper die defeatism, verstaan, sy defeat het voorgekom. Dus asof sy man net al poedel oorgegeet en nou man net praat, van, ja, soos Jan-Jan sê, sy het nou bedank. 40:57 Maar daar is ook vir my, jy weet, groter goed, wat, dit is vijer als net Andrea, en dit Jan het ook nou genoem, dit gaan oor die groter vermoe van IDAC om hierdie goed te kan, om hierdie groot saak, hierdie groot korruptie saak, hierdie groot staatskapengtype saak, hierdie groot hoeprofielgoed soos transheid en so te kan vervolg. Want in die sale week wat hierdie goed nou gebeur het, en wat Andrea nou eindelijk al jylle reputatie voor die commissie vernietig het, was het ook die week waar die tessorie hulle eerste versla aan die financiële aksietaak mag ingedien. Dit is daar ouwens wat besluit oor of hy nou die grijslijs moet wees of nie. En ons weet, Zuid-Afrika is in oktober nou af van die grijslijs af, maar die nieuwe, amper die nieuwe syklus van evaluierings, wat lande evaluëer of hulle ordentelike wetgeving het, gaan nie net focus op het ons die wetgeving nie. Die internationale lichaam wil ook nou sien, kan ons hierdie misdade ordentelik bekamp, kan ons geld wasry en korruptie en daar goed vervolg. En hulle gaan specifiek kyk na ons trekrekord oor vijf jaar, dis wat die nieuwe methodologie nou sê. 42:00 So, mys kan nie help om te dink, jy weet, jy het al gesien die bliesie val uit elkaar uit, wat langer wees het nou vir ons, of vir hoe lang, ons leer het eindelijk al vooraf, maar wat langer wees het vir ons. En nou is IDEC ook, ek bedoel die hoofgroep, instansie, wat eindelijk moet, of instelling, wat die grootsake en die groot korruptie moet hoogslaan, groot staatskapping moet hoogslaan, Mies wonder nou, gaan hulle op papier kan wees, dus Janne het ook genoem, hoe stadig hierdie goed van hulle ontwikkel, gaan hulle op papier kan wees, luister, ons kan actually die misdaarde vervolg. Dit is een baie, baie groot risiko, sal het jy so reed het erken in die parlement, dit is een baie, baie groot risiko vir Suid-Afrika, as hulle weer oor die grijsluis goed moet besluit. En die ander vraag hier vir my is ook natuurlijk, jy weet, hoeveel weet sy, vir wie is sy bedreiging en is sy haar leven seker? 42:52 Je weet, dit is natuurlijk, mens kan nooit zeker wees, mens moet hierdie saad, dit is ernstig as vraag wat jy vraag, en ek denk, mens moet aanvaard dat daar altyd een levensbedreigende element in hierdie soort perk is, Wat vir my die kernvraag is, is die nauwe netwerk wat die mens hier optel. En dit is een ding wat ek nou al een paar keer over verplekken gesê het, is dat wat vir my opvall is hoe hier die netwerke verskrikkelijk nau is. 43:28 Andrea Johnson, haar man, Varus Khan, en dan hoe dit uitbreid, dat het eindelijk iemand zoals Julius Malema haar priissinger, sanger word, in die akko komiteer, bijvoorbeeld. So daar is een bijna nauwe netwerk hier. En dit is dan deel van, dit is deel van hierdie hele proces van hoe mense mekaar beskerm in die proces. En dit is eindelijk verskrikkelijk as ons daarin dink dat hierdie kleiner groep groepieringe van mense beskerm mekaar, laat korruptie toe, laat toe dat een generaal verskrikkelijk een rijkman word vermoedelijk door korruptie en dat daar genoeg van sy pelle is om te beskerm. 44:18 dat die generaal wat zo rijk is, een verbinding is het, vermoedelijk, met bijvoorbeeld sigaretten wat in hierdie land goedkoop verkoop word, wat op zijn beheer een verbinding is het met een bekende parlementslid wat die hoofd van een politieke partij is. En hierdie politieke partij berust daarop met bevondsting van hierdie groot sigaretmagnat en dat die politieke partij zelf tot stand gekom het omdat hierdie sigaretmagnat voor hulle geld voorgeskiet om te registreer as een partij. 45:08 So nou sit jy met die situasie waar dit gang toe die kern van in die geval van hoe word ons land bestuur aan die een kant. Wie is die wachter teen hierdie persoene en hierdie mense? As mens in acht moet neem dat die parlement moet toesig hou oor die politie, hoe word daar toesig hou? As ons in acht moet neem dat IDEC moet oor korruptie wacht hou, en in die kern van IDEC sit een corrupte ambtenaar, wat dan uiteindelik die mense wat onder haar werk, onder die bus wil gooi. So, jy sit hier met hierdie nou en intieme netwerke, wat uiteindelik verdere groter gevolge vir ons in die land in het, wat so ver strik as in hierdie geval tot die parlement. So, ek denk ons moet baie ernstig besin oor precies hoe hierdie hoe nou hy die netwerke verbind is met mekaar. 46:11 wat vir my uitstaan in die hele proces, is die element van machtsmisbruik. Hoe makkelijk dit is om jou macht te oorskry, jou macht te misbruik, en mense wat oonschijnlijk dan onskuldig is. Aan die ene kant, hulle hele privaat leven word uitgereigd in die openbaar, hulle word voor die hof gedaag, hulle word van allerlei dinge beskuldig, En die mense is nie hulle privaatheid seker nie. En dan die laaste punt wat ek hier oor maak is, daar is duidelijk, jy lijk het vir my, omdat het naar voren gaan kom, is wat van een rasse ondertoon, wat ons kwalig kan bekostig in hierdie land. Want as een klomp indier mense in een positie is wat tegen zwart mense optreedt, wat dit soort omgeving moet skep ons dan. En ek denk, dit is wat dit deel is van die onderbouw van die kwestie. Dit gaan nie net oor Andrea Johnson en haar grootval nie. Dit gaan oor iets wat baie breer, ek denk het uitbreid, en op die lange die vir ons allemaal as het Afrikaans, eigenlijk beskamend moet wees, maar dit bedreig ook ons sin vir rechtverderheid en zekerheid in die lange. 47:36 en ek ga oor iets bijvoeg daar, ek stem julle mal saam, ek dink precies wat die prof nou sê, die aflope week het eindelijk net bevestig dat ons baie dringend een onafhankelike IDEC nodig het. En dit wees eindelijk, Linus Breitenbach is julle mal recht met die hele beginsel die wetgeving wat sy probeer push om so'n onafhankelike tegenkorruptie enheid daar te stel. Solang die staties salaris betaal, is jy nie onafhankelijk nie, kan op jou kop staan nie aan pirabiet vluit. maar jy is nie onafhankelijk nie, en ons gaan anhou die probleeme hee, vir so lang aardek nie soos die skarpioener van ouds bedrijf saken doen of opereer nie. 48:16 Jan-Jan? dit voort geen rol te speel hier nie, hierdie is gerechtigheid, dit is nie die kwestie van ras nie, en sovoort. Ja, ek weet nie of mevrou Johnson van haar leven is seker of nie seker is nie, maar het geen inpak op die feit dat sy deksels verkeerd opgetreed, en het lustig en rustig sit en erken asof geen haan daarna gaan kraai nie. So ek hoop werkelijk waar, dat die feit dat sy bedank het, bepaald. 49:10 nie beteken dat sy van die hoek af is nie, want sy kort om op die hoek gesit en ingekatrol te word en verantwoordbaar gehou te word en verkieslik dronk toe te gaan. Ook een story wat ons dierloop en dophou soos saken daar ontvou. Vandaag is die laatste fysische registraties naweek dag, sondag, voor die verkiesing die 4 november. Ek was vroeger daar gewees om seker te maak dat ek wel geregistreer is op die plek waar ek moet wees en het was gevind dat die, jy weet, die municipale grense of die grense van die wijk geskyf het, dus het ek ook geskyf wat ek moet gaan stem, so jy moet seker maken van, jy mag toch geregistreer wees, maar jy moet seker maken van die grense en waar jy moet gaan stem. Denk jylle die verkiesingscommissie is gereed vir die verkiesing haan? Wel, as ek hier door my dorp rijd en ek sien al die tente wat hulle opgerig het en die sale wat ingerig is, 50:01 Het lijkt vir my dat op plaatselijke vlak, het lijkt vir my as hulle aan die gang en het lijkt vir my als ek wil het bezig is om die in middel van advertenties en sociale media te proberen om vooral die jongmense te betrek. Die feit van die saak is natuurlijk dat ek denk die die poging is belangrijk. Maar ek het vermoede dat daar in die kieserskorb, die potentiele kieserskorb, een groot maat van apathie is. Ek het nou al die afgelopen tyd net so hier en daar gehoor, want heel wat mense wat sê, ek gaan nie stem nie, dit is nie in my belang nie. 50:40 Wat natuurlijk nie heeltemaal correct is, want mens met mense inderdaad aanmoedig om te gaan stem. Ek denk politieke partijen doen dit. Maar ek denk daar is een groot mate van ontnichtering wat bij die gewone mens op die straat post gevat het. Onlangs, gister of ochtend oor die nieuws het ek gehoord van een van die lokale wat hier een klomp mens in die Oostkaal beset is, wat wou keer dat mens registreer vir die kieslijs. Nou, die soortgoed is bezig ook om plaas te vermenten maak nie, om dat schuik tussen die regering en die kiescommissie nie. Hulle gooi alles oor die selfde boeg dat het gaan slecht met ons op zekere plekke, en ons durf nie heel deelneem aan die proces. En so, ek denk, een grootheid daarvan is, om mense daarvan te oortuig, en die rest van die paard, wat oorblik, het is in julle belang om te stem. Maak nie saak hoe ongelukkig hy is nie. Jy kan die regering verander, jou stem kan een rol speel, en moet een rol speel. Maar ek denk daar nog alleen nog heel wat oorredingswerk voor in die opzicht. 52:00 En haak nou punt aan wat eindelijk my volgende vraag is. Jana, is die kieserkorps gereed om te stem? Ja, ek dink die kieserkorps... 52:11 Ek wil sê, ek dink die apathie is natuurlijk die groot probleem. Dit is nie een nieuwe probleem nie. Dit is ook die Zuid-Afrika probleem nie. Maar ek dink mense begin hulle geself gereed maak. Ek dink die minister Belen Kossini, Tla Bisa is ook die minister wat nou hierdie story moet proklameer. Maar hy het toch al een interessante ding gesê met hierdie thesaurie, weet, toe hulle die gelijkberechtigings toelaag en die musicaliteiten terughoud. en toe nou besluit maak hy laas week, hy gaan het nou weer vrystel, ondanks of die musikaliteite nou aan die vereistes voldoen het, om hy die geld te beter kan ontvang. Toe het hy nog al die beroep gedoen, en ek dink dis wat hy keer dat mense nie besef, hoe prakties het eindelijk is om te gaan stem nie, of hoe prakties die inpak is daarvan. Hy maak toe die punt, en hy sê, gaan stem, want het is hierdie as municipaliteit een zwak begrotingsbesluit te maak, en so aan. Jy stem nou vir die raadslede, wat die begrotings moet goedkeer. Jy het gestem vir die raadslede, wat in Johannesburg die onbevondse begroting aanvankelijk goedgekeer het. 53:11 Verstaan, as die stemming anders was, was die stalkbevoegde raadslede gehad. So, ek dink, ja, ek dink een mens, dink, ach, jy weet, is daar ver, is daar buiten, maar het beinvloed jou so nabij, soos jou basisse dienste, of jou water in jou kraan gaan wees, of die kraan vir die pijp regemaak gaan word wat gebars is. Ja, ek dink, die mense, die kiesers, begin het al hoe meer besef. Kiesers raak slimmer, my sien het so met die verkiesing soos hulle aangaan ook, maar ek dink hulle begin al meer besef dat my stem wel een verskil maak. Ek wil nie graag wil sien dat het vinniger gebeur, want die kieser-apathie is natuurlijk nog steeds baie realisties, baie groot werkelijkheid vir ons. Jan Jan? 53:51 Ja, kijk, ons kan nie enig iemand verplicht om te registreer of te stem nie. Ons is nie België of Australië waar het wet is dat jy moet registreer en stem nie. So, dit is ook enige eense reg om weg te bly. Dit is net nie baie slim om uit te oefen nie. Dit is beter om te gaan stem en net om te sê het, in die tyd is die... is die tente nou al opgepak, en die mense nou al weg, maar jy kan nog steeds aanleid en registreer op www.elections.org.za, en jy doen het, ek het myself geregistreer het, van 2 minute, indien soveel, so gaan kyk op www.elections.org.za, al wat jy nodig het, is jou ID-nummer. 54:30 En as jy dan nou in een van die plekke val, waar die grense geskyf het, moet jy net een foto neem van jou idee, en dit filisteer, en dit is letterlijk 2 minuut, so gaan gerust daar in die webblad, en ook die speciale stemme, en ja, en mense wat nie die dag daar kan wees, want baie mense is soos, o, ek gaan het vakantiedag hou, en dinkliks is om jy verstem, jy kan nie, jy moet stem waar jy bly, so registreer vir die speciale stemme ook, raag? 54:52 Ja, jy kan nog nie nou nie. Een speciale stem is basis as jy om enige rede, en jy hoef nie as eindelike rede te gee nie. Nie die woensdag, die vierde kan stem nie, jy die tweede of die derde ook kan stem die maandag en dinsdag. Jy moet net vir hulle in kennis stel, maar jy kan het nog nie nou doen nie. Ek dink ons sal wel weer een program hee voordat daar gebeur, dat ons mense kan aanmoedig om dit ook te doen, maar dit is eveneens baie makkelijk. 55:16 Kan ek net, kan ek net, kan ek net, kan ek net, kan ek net, kan ek net, kan ek net, kan ek net, kan ek net, kan ek net, kan ek net, kan ek net, kan ek net, kan ek net, kan ek net, kan ek net, kan ek net, kan ek net, kan ek net, kan ek net, kan ek net, kan ek net, kan ek net, kan ek net, kan ek net, kan ek net, kan ek net, kan ek net, kan ek net, kan ek net, kan ek net, kan ek net, kan ek net, kan ek net, kan ek net, kan ek net, kan ek net, kan ek net, kan ek net, kan ek net, kan ek net, kan ek net, kan ek net, kan ek net, kan ek net, kan ek net, kan ek net, kan ek net, kan ek net, kan ek net, kan ek net, kan ek net, kan ek net, kan ek net, kan ek net, kan ek net, En die ambtenare daar was verskrikkelijk behoudsam, hulle het my 5 oor 7 die ochtend gebel en gevraagd, wanneer, wanneer, wanneer, wanneer, wanneer, wanneer, wanneer, wanneer, wanneer, wanneer, wanneer, wanneer, wanneer, wanneer, 55:56 wanneer, wanneer, wanneer, wanneer, 55:58 Hulle gaan nie heel dag veel waaag om die stem uit te breng nie, maar dit is eindelijk een goeie story. Wees jou net, hulle is op regen gereed, al is het 5 oor 7 in die oogend. Die nieuwe minister van Omgevingssake, David Mayneer, het die eerste keer die media toegesprek die week sedert sy aanstelling. Hy het gepraat by die Wereldveldwachtersdag by die Oograbies Waterval Nationale Park in die Noorkaap. Hilde gebring aan veldwachters en die harde werk wat hulle doen. In onderhoud met my het hy gesê, hy sal alles moendlik doen om Hulbronne beskikbaar te stel aan veldwachters, as ook om nog veldwachters aan te stel. Want is daar klacht is dat daar is nie genoeg Hulbronne nie, daar is nie genoeg veldwachters nie. Ons Vonaan Flora word steeds geplinder. 56:39 So I think the first step is to prioritise strengthening law enforcement and combating environmental crime. That's the first thing. It has to be prioritised. And I can say, even although we are still busy with induction briefings, that strengthening law enforcement is going to be one of my priorities. I think then the second role that I'll have to play is to work together with the department and with the entities in firstly looking at how we can reprioritise our budgets to strengthen law enforcement and then I think most importantly over the medium term is how can we better mobilise resources within government, and also through partnerships with the private sector and international funders, so that we can mobilise more resources for our rangers, so that we can have more rangers, more boots on the ground, 57:48 with enabling our rangers with a better and more technology in order to be more effective in combating environmental crime in South Africa. Jan Jan, hy is nou in die pos, denk jy hy is die man vir die pos? Wat ek ken om baie jare, en hy was nou lang in die Westkapse Provinciale Kabinet gewees, minister van Finansies in die Westkap gewees, minister van Onderwijs gewees, en hy is baie bekwaam, hy is baie nauwgezet, Ek denk, ek het geen twyfel dat hulle een schoonhoudig gaan krijg nie, en ek denk, sy hart is op die rechte plek, so ek is ook blij dat hy nie met een klomp beloftes begin het nie, hy kyk kat uit die boom, as mens dit mag doen in so portofilie, dan denk die omskie luipert uit die boom, kom niet op as dat hy uitspring, nee. 58:36 Maar ja, ek dink hy sal goed vaat en ons doen het maar altijd as een nieuwe minister is dat jy geel die voordeel van die twyfel. In my geval is daar nie veel twyfel nie, maar ek het my ook al misreken. Ek dink, ek dink hy sal die ding kan doen, ja. Jana, dink jy die wildleewe misdaad word genoeg saam geprioritiseer in Suid-Afrika? 58:58 Oeh, nie, nie naast en by nie. Ek dink as baie wat ons mis. Ek dink die areas wat gepatrouleer moet word om hierdie type goed te op te slaan is net so groot. Nee, ek dink definitief, ek dink as een vordering. Ons het wel geseen dat die cijfers toeneem die aflop een paar jare, maar nie, ek dink is baie onder, ek word onder vervolg, ek dink, ach, mys kan so kyk na die voorval by Crooks Corner met die moorde, bijvoorbeeld, hoe makkelijk het vir mense is om in en uit die wet Zuid-Afrika te beweeg, en daarmee sê ek glad nie, dat net buitenlanders vir die misdaad, vir die creëer verantwoordelik is nie. 59:37 maar dit is nie een definitieve ding wat ons kan opskerp. Ek dink, ja, ik denk die volgende stap zou wees, miskien, om, jy weet, die eerlijke audit te doen, prate van audits, maar dat die minister de audits doen van die veldwachters. Hoeveel poste is vakant? Wat het hulle nodig? om veilige doeltreffing te werk. Daar is wonderlijke initiatieven aan die gang. Ek weet hulle bijvoorbeeld die snuffelhonde wat specifiek, jy weet stroopers soek, hulle word geleer om stroopers op te spoor en dit is ongelofelijke werk wat hulle doen. Ek denk hulle doen baie, hulle doen rechtig baie, baie meer, toenemend meer oor die jaren gen om die misdaad op te slaan. Maar ja, ek denk soos al die andere misdaad in die land is hier maar nog baie groot ondervervolging en onderskuldig bevindings ook. 60:22 Hy word gemeenskap behoorlik betrek by parke om hulle ook te laat inkoop in die ekonomiese waarde van die parke, so dat hulle ook voel hulle wil help met die bewaaring. 60:34 Wel, ek denk, dit is natuurlijk een proces, een aangaande proces, dit is een ontwikkelende proces. Jy moet uiteindelijk mense inkoop, of jy moet die inkoop van mense kry om deel te neem daar aan. Ek weet, daar is program om dit te doen. Maar hierdie hele kwestie van stroopry is natuurlijk ekonomische ding aan die een kant, Maar aan die ander kant is het ook internationale implikaties en internationale deelnemers. Als een mens bijvoorbeeld denk aan die kreefstrooperij of perlemoenstrooperij bijvoorbeeld in die kaap. 61:12 word dukwels, by voorbeeld, mensee die asiatische landen daarbij betrek. Diezelfde met die vetplant strooperei, by voorbeeld, in Amakoland in Nicarua. So, dat is internationale netwerken wat hier een rol speelt. Ek weet bijvoorbeeld, as een mens met die partij van ons kisdorpe op die duine staan, dan is het glat nie ongewoon om laat in die nacht bijvoorbeeld boete op die horizont te zien, wat waarschijnlijk nie Zuid-Afrikaans is nie, maar bezig is met strooprui van ons marine hoofbronne. 61:51 So ek denk daar is een groter vraag, aanvraag, vir hulpbronnen om hierdie soort ding te bestuur en hierdie soort stroopruid te voorkom en mense aan die man te bring. Dit gebeur natuurlijk, maar dit is nie genoeg nie. Daar is meer as genoeg, aan die ene kant, in termen van aanklachtes wat geleg word en wat die mense kon sien, maar met wat ook te rekenskap hou, dat plaaslike mense, bijvoorbeeld, uitwees waar bijvoorbeeld vetplante is wat gesteeld kan word, of wat gebruikt kan word, of gestrood kan word. En dikwijls is hierdie mense, word een paar pennies betaal, terwyl die groot baas daarachter op een ander plek sit, en daar het voordeel trek. So ek denk mens, dit is een holistische soort van benadering wat in die geval nodig is, om die hele ding behoorlijk te bestuur. Omdat het eindelijk deel van ons rijkdom, flore aanvoer naar rijkdom, word op die manier verkwansel en het eindelijk misbruik. En ek denk dat het belangrijk dat die mens een holistische benadering het om dit te bestuur. 63:05 En het is interessant oor die vetplante, ons het die afloppe week gehoor of daar by die veldwachters vieringe 13 vetplankies reeds uitgesterf, en sê die stroper hy so, ek dink die veldwachters het lande vol op die oomlik. Nou na die buitenland, die voormalige medische raadgever vir die Witteis, Dr. Anthony Fauci, is die afloppe week in die kongres gepeper met vrou oor sy besluiten en bevindingen tijdens die COVID-pandemie. Die kongres het ook van sy persoonlijke journaal inskryvings bekendgemaak wat teenstrijdig is met wat hy geloof nie pombaar zou sê. Een van die disputepinte was dat COVID by Mark in China begin het. Later in sy journal het Fauci geloof geskryf dat dit al nie so gebeur het nie. Hy is ook gekritiseer omdat hy mense maskers laat draad of dit aanbevel het en omdat hy gesê het mense moet geïmuniseer word. En geloof as die mense is een natuurlijke weerstand genoeg my pandemie te bestuur en te beheer as mense nou na geluister wat daar in die kongres gesê het. 63:55 Fauci het dier lopend geweir om enig iets te antwoord, selfs telefoon vraag wat is die kleer van sy daas en wat is die kleer van die mat voor hom. Jan Jan, hoe kom nou hierdie voore wat gaan nie aan? 64:07 Jongens, soos van die argumente wat gemaakt is van die Andrea Johnson kwestie, in die zin dat, ek sê nou nie, Dr. Fauci is hoeggenaamd in die selde klas as Andrea Johnson nie, maar kyk, hy is een baie gerespecteerde persoon, verskrikkelijk baie al gedoen, ook vir Suid-Afrika, in die bestrijding van allerlei viruse, maar in die geval van die COVID, was dit, is hierdie nou al van een afrekening van die Republikeinse Partij met hom, omdat al klomp mense in die Republikeinse Partij was, wat by ontevrede was met die bestuur van die COVID uitbreking, onder vooral president Biden, en falsie se rol als hoofd van die Instituut voor Oordraagbare Siektes. 64:56 so daarover kan een mens een verhandeling skryf wat ons nie nou gaan doen nie, maar ek dink ook dat hy sy eigen saak geen goed gedoen het om die hele tijd sy swaigrecht te gebruik nie, hy is natuurlijk rechtig gevorderd in jare, hy is goed oor die tachtig, as ek het nie mis het nie, en Ja, hy speel duidelijk vir tyd, maar daar is geen manier dat dit goed oorkom as iemand weier om vraag te beantwoord wanneer hulle dier die parlement of in die geval dan die congres in Amerika tot verantwoording geroep te word nie. Wat weef vreemd is in die hanteering daarvan dier die Amerikaanse media en die meningsvormers en al daai, is dat hulle maar blij by hulle lijn. Je weet, die demokraatgesinde mense meen, het was nou fysiek slim van om geen vraag te antwoord nie, maar die republikeine is nou daar teen. Maar wat vreemd is, is dat die demokraat net so teen mense is waar die algemeen is in die vraag antwoord nie. So is het maar ook weer een bykie van een strijd om een beter verlede natuurlijk. 66:02 Maar ja, die normale lijn wat die Amerikaanse samenleving danslam le, was daar vir allemaal om te sê. 66:09 Het was vir my ander kant van die mindstuk, nee daar ook. Ek meen, ons het gehoor hoe Paul Rand, Paul Rand, of Rand Paul nie, wat ek ons hier sê, Rand Paul. Hoe hy die aanhoudend virvoultje ook gesê het. Of hom eindelijk gedreig het, dat hy gaan trom toe gaan en hy gaan vervolg word. Ek meen, ek dink as iemand my so moet dreig, gaan ek myself ook in Fifth Amendment inskryk. So ek dink ook aan die ene kant, ja, dit skiet ook nie goeie indruk nie, maar... Dalk het hy hemself werkelijk net beskermd tegen mense wat daarop uit is. Ek dink het gaan, as het nou een demokratie, oorheers een demokratie verwoord was, was het alke aan een saak. Maar hy het onmiddellik geweet, hy het sy customers gekend. En ek dink in daai opzicht maak het maak goed sin dat het basis, dat het moendelik net eenvoudig rechtsadvies was wat hy gevolg het. En dan maak het vir my eindelijk sin. 67:05 Jy skrik jou nie die recht tot stil swaie in, is baar goeie ene. As mens luister na alles wat hulle daar ophal en wat hulle sê en beweer, hy verkeerd hanteer het, verkeerd gehad het, die mense verkeerd geadviseer het, hulle vraag om verskoning te vraag vir mense wat nie by ouwers kon uitkom nie, wat dood is uiteindelik aan COVID as gevolg van die maatregels wat toegepas is, mense wat in hechtenis geneem is, omdat hulle bestuur het, toe hulle nie mag nie, maskers moest dra toe, en kinders so getraumatiseer het, jy weet, dit is eindelijk alvast mens daarna luister, trauma weer van voor, want onthou mens weer wat destijds gebeur het, maar as hierdie inlichting reg is, wat hulle om van beskuldig, jy weet, dit is een groot antlachte. 67:47 Ja, en jy weet maar ons, jy moet best maar versichtig wees vir hierdie soort grandstanding, om het so te noem, in Amerika. Want heel wat daarvan het te maken met die punt wat jy nie aan gemaakt het, het gaan over hierdie groe kloof wat op die oomlik in Amerika is, tussen die partijen wat aan die meer rechterkant van die spectrum is, en die wat aan die meer linkerkant van die spectrum is. En ek gaan hier oor, en ek denk dit is deel van hierdie problematiek, is dat jy eindelike kwestie het van anti-intellektualisme, wat die onderbouw is van hierdie kloof. Aan die ene kan jy mense wat sê, ons het wetenskapelike bewijse, en wetenskapelike bewijse sê vir ons, ons moet die volgende dinge doen, het is bewijsbaar, het is aantoonbaar. 68:43 Dan heb jy hierdie persoon aan die ander kant wat tot een groot mate werk met een manier van denken wat emotioneel is en wat gebaseerd is op allerlei wille aanspraken en die ou wat nou wees dat die minister van gezondheid daar is Robert Kennedy is een baie goeie voorbeeld van iemand wat ek nie nabij een vakziekte sal vertrouw nie want hy sal doodgevoel een totaal andere diagnose uiteindelijk deurgeef ek dink ons moet verzichtig wees, dat jy hierdie soort debat wat daar is, uiteindelijk moet sien as een kwestie van een soeken na die waarheid, want het gaan nie oor een soeken na die waarheid nie, het gaan oor theater, politieke theater, die aardwaard, hoe ons iemand, in die geval Fauci, kan verneder, hoe ons hom uiteindelijk kan doen om allerlei dinge te sê, en hoe ons het eindelijk voor onszelf dan bepaalde profielen kan opbouwen. 69:49 Ek doe ons aanvaard dat in hierdie, en daar is een ongekende ding wat gebeur het, COVID in 19 is een ongekende ding geweest. Ek het so'n tijd gelede na my telefoonboek, op my telefoon gekyk, en daar was seker letterlijk, als het die 30 mensen was, wat ek moest afhaal, die so'n homers ek moest afhaal, wat in die COVID-periode gesterf het nie. Het was een verrekende gevolg gehad en wat die besluite mensen ook al gemaakt het, was een embryo in die best wil van die samenleving geweest. In Amerika, ook bij ons, is besluite genoem wat ons vandag waarschijnlijk anders zou neem. Maar dit is een onbekende geleentheid gebeurtenis op daar die moment geweest. 70:45 En ek denk dit is deel van die soort besluitnemen. Wat vir my verbaas, is dat in plaas daarvan om gesprek oor die verlede te voer, hoekom voer hierdie mens nie gesprek oor die toekomst nie? Wat is dit, wat gaan gebeur, wat gaan gebeur in die toekomst, wanneer ons een soortgelijke situasie het? Denk bijvoorbeeld aan Ebola, op die oomblik, Ebola bijvoorbeeld, in Congo. Toen Barack Obama in bewind was, het hy letterlijk, so gauw as dat het daar sprake was van die uitbraak in West-Afrika, het hy een span mensen gesteerd om ondersteuning te wees van daar die uitbreking. 71:38 En dit het redelijk goed onder beheer gekom. In die geval van hierdie Trump administratie is daar nie een nabie woord wat gespreek word oor een saak wat besig is om groter en groter by die dag te behorven. So hier het ons een baie tijdelijke voorbeeld van waar mense alle dinge in die verleden terugkijk, in plaats van om te kyk na iets wat tans gebeur, wat hy daar gebeesig is om te gebeur, en wat hulle sal kon doen, met al hulle middele, hulpmiddel, wat hulle sal kon doen om hierdie saak internationaal te bestuur. Dit doen hulle nie, want hulle kyk in hulle oorverleden vast. So ek dink dit is deel van die problematiek waar die mense in die geval dit. Johna, die merite van die wetantlag te steenom? 72:26 Man, ja, ek mis kijk bijvoorbeeld na die een, het is die belangrijkste anklag, wat gaan oor die dagboekinskrywing, wat hy sê maar gesê het, of wat hy geskryf het, die Wuhan Mark, die levende hawe, Mark in China, waar het het waarschijnlijk, ons had het waarschijnlijk die oorspronkelijke bron was van COVID, maar het geskryf dat het waarschijnlijk nie die geval nie, dit is net die plek waar die virus van hy gespreid het, en toe sluit een van die situaties teen Paul nou sy eie aanklag die het te verwijs na anders in die dagboek, waar nou sê, geskryf het, die dier, die virus het wel van die dier na mens oorgespring, en dan lyk het nou amper of Piet Falsi helemaal teenstrijdig raak. Maar ek dink, mys moet reddig besef, wetenskapelike onzekerheid beteken nie noodwendig feitefoute nie. Uiteraard weet ons nie al die detail van die inskryvings nie, en die openbare... 73:18 verklarings nie, maar ons het self bericht destijds, en dan sy ons skryf, die oorsprong is die levende hawe mark, nie lang daarna nie sal ons skryf, oh, daar is nou sprake van, je weet, een laboratorium lek, of wat ook al. Dit beteken nie, die eerste bericht was een liefstorie, dit beteken net, ons het nieuwe inlichting gekry, of wetenskapelik is het nieuwe inlichting gekommunikeer, Wie sê die ding, en Prof Hein het het ook nou gesê, wie het, is een onzekere ding, ons het het anhou, die inlichting het anhou, na voren kom, en soos nieuwe inlichting, voor een dag kom, het ons nieuwe, het ons nieuwe goed gehad geskryf, en ons nieuwe inlichting, wat wetenskapelik is, aan jou bekendgemaak het. Dit beteken nie noodwendig, dat hulle hulle sal weerspreek het, of dat hulle nou valshede verkondig het. Dit is letterlijk net die ontwikkeling van wetenskap in een situasie waar ons geen, ons het geen kennis gehad van die COVID-pandemie, voor die pandemie plaasgevind het nie. 74:08 Ons het nie die virus geken nie, ons het nie, dit is ook om een stof we zo lang gevat het, ons het nie dit verstaan, ons het geweet, hy kom van een sekere groep verkouwe virus af, maar dit was iets heel te mal anders. 74:19 So, ek denk ook, mys moet net nie vergeet, dat net omdat die wetenskapelike miskinstrijdige goed gesê het, het nie netwendig is dat hy hemsel weer spreek het nie. Het is absoluut net hoe goed ontwikkel. Janja, wat is jou laatste gedachte hier oor sê? 74:33 Ja, die volgende keer het iemand aan die republikeinse kant weier om vraag te antwoord, moet niemand te hard klaar nie. Dit gaf my meer voor die proces en dit is onder myning van die proces om verantwoordbaar gehou te word vir jou daden. het reeds gesê, ek is groot bewonderaar van Anthony Fauci, en wat hy vir Suid-Afrika gedoen het, vooral in die strijd om antiretrovirale middels tegen MIV vugs te kry, is wonderlik. Dit stel hom nie vry daarvan, om as landsburger verantwoordbaar gehou te word nie, en om doodgewoon daar bot te sit en sê, die selding oor en oor, so gaan niemand vooruit nie. 75:16 Sply in die buitenland, president Donald Trump het aangekondig dat daar nie enige aanvallen sal wees op Iran nie, so dat vredes oor eenkomst gekry kan word. Ander media bericht dat die Iran gewaarskier dat hulle gereed is om terug aan te val as die VSA sovoort gaan met aanvallen, so daar die oorlog na daar nie gang. Maar Hein, waar denk jy trek ons nou met die onderhandelingen, of wacht ons tot daar hand op papier gesit word en alle wapens neergelee word, voor mys enig iets verder dink of sê? 75:42 Nee, ek dink ek wacht tot daar letterlijk, dat die mense die ooreenkomst maak, het onderteken en dat daar vaste besluiten gemaakt is. Doet gewoon net in hierdie afgelopen dag of wat, sê dat daar bij Trumps bespraak is, dat daar moeilijke ooreenkomst is en dat daar staak vir is, voordat daar besluiten geneem kan word. bombardeer Israel, die Gaza by voorbeeld, en Hamas is onmiddellik weer in die gesprek, weer deel van die gesprek. En dit toon aan dat die dinge nie noodwendig het, een eenduidige verbinding is nie. 76:34 die ooreenkomst wat Trump met Iran wil maak, gaan vir my op die lange dier weer getorpedeerd word door Israel. Want hulle voel nie deel van hierdie proces. Hierdie is nie een manier waarop, hierdie is nie een situasie waar daar eenduidig van van Trompef sekere besluiten geneem kan boord oor die proces. Al is hy letterlijk, zoals het mij voorkomt, die alleen besluitnemer oor die proces, is het bije duidelijk dat die soort van reglemente wat hy keer op keer uiteindelijk, wat hy voer uiteindelijk omgekeer boord, maar nie heel te mal doorgevoer word nie. 77:19 En ek denk in die algemeen is daar een verskrikkelijke scepticisme oor die effectiviteit van die hele proces. Die mensen wat hier aan die hoofd staan van die Amerikaanse onderhouders, onderhandeling span. Is nie wendelik waar sterk onderhandelaars my. Die weise waarop Trump besluit te neem, kom nie voor as op dit strategisch en beduidend is tenop van die mense wat lang dink oor hierdie soort situasie nie. Aan die ander kant het ons is Iran wat situasie op hierdie stadium beding het waarin dit nie meer gaan oor kernwapens als zodanig nie, of oor kern, die voorsiening van kernkracht nie. Dit gaan nou oor die opening van die Seestraat, en dat hierdie kwestie is bezig om uit te breid. Weer is hierdie, in hierdie geval, lijkt het vir my op die, wat ook al die saak is, wat ook al die situasie is, wat Trump aankondig, is sy teenpartij, namelijk die mens in die ram, woord is nie heeltemaal oortuig van wat hy ook al sê nie. En ek denk ons moet letterlijk, letterlijk wacht, totdat daar finaal om die tafel gesit word en daar een handtekening is, wat het eindelijk die moeite werd is. 78:45 Want die vorige onderhandeling wat daar was, het op niks uitgeloof nie. En was een paar weke was daar een staking geweest, en to skiet hulle op mekaar weer, kor daarna. Jana? 79:00 Ja, ek stem saam, ek denk die grootste probleem met die onderhandelingen is, dat Israel nie saam moet tafel sitte. Ek onthou, ons het ook al voorien gesels daar oor, dat Israel die hele ander uitkijk op die oorlog. Hulle gaan nie, vir hulle is dit een staai toe lewe en dood, is ideologisch van aard. Hulle gaan nie noodwendig, wat Trump so sê, hulle troepen uit Lebanon onttrek nie, dit was een van die vorige ooreenkomst, die vereiste is, dat hulle troepen onttrek daar in Giesbola, wat natuurlijk die militante groep van Libanon is, dat hulle allemaal daar ook opbouw oorlog maak, en is altijd gesê, wat gaan dit nie doen nie, want vir hulle is dit, soos ek sê, strijd om leven en dood, hulle wil hulle eie mensen beskerm, en dan hulle ook die verskreede aarde ding wat hulle toepas in Libanon, waarmee hulle dorpies daar gelijk maak, So, ja, voor Israel nie in die tafel sit nie, gaan die ding ons af nie uitspeel, of gaan nie tot die einde kom nie. Trump praat namens mense wat betrokken is in die oorlog, wat baie, baie groter is, as wat hy op papier denk. 80:02 Je weet, dit is nie nootwendige ding wat weg onderhandel kan word nie. So, ja, voor Israel nie daar is nie, gaan nie glad nie einde kom nie. Want Israel gaan nooit, nooit saamsteen met die eis om die troepen te onttrek nie. Danjan? 80:17 Ja, dit is maar een gemorse, nogmaals, een voorbeeld daarvan, dat het makkelijker is om bij oorlog betrokken te raak, as om daar uit te kom. En, dit is so dat, dit nie lijk of enige van die kante, eindelijk baie redelijk is nie. Daar moet een wil vervrede wees. En, ek denk daar wil vervrede, miskien die sterkste by die Amerikaners, maar is maar omdat hulle bezig is om een hengzik om geld in die water te gooi. Maar die ander partijen sien mens geen wolvervrede nie. Israel is natuurlijk bezig om homself al gaande in swakke positie te bevind, internationaal en ook in Amerika. As ons kyk na die uitslag van die voorverkiesings vir die verkiesings wat opkom in november, met andere woorde, wie aangewees word als democratische kandidaten in deelstaat is, soos Michigan is nou volgende dinsdag, dan kan men sien dat daar definitief een skuif weg van Israel is daar. 81:15 En Israel beter hoop en hoop en hoop en hoop. Democraten neem nie die raad van verteenwoordigers oor nie, want dan gaan hulle nogal sikkel, dink ek. Ek dink geld wat aan Israel toegewees word, en is klomp geld, gaan onderdruk wees om nie toegewees te word nie. 81:30 Dit was dan kommentaar, my gasten vanavond was jy ontleder Jan-Jan Joubert, politieke redakteur van die papier Jana Marks, en professor Haan Willimse, emeritus professor in letterkunde en theorie aan die universiteit Pretoria. My klankregisseur was Livouna Beekes, ek is Suzanne Paxton, geniet die rest van jou aand.